آنفولانزا

آنفولانزا یک بیماری ویروسی دستگاه تنفسی است که بینی، گلو و گاهی ریه‌ها را درگیر می‌کند.

ویروس‌های آنفولانزا انواع مختلفی دارند. در آنفولانزای فصلی انسان، مهم‌ترین انواع عبارت‌اند از:

• Influenza A

• Influenza B

ویروس آنفولانزای A می‌تواند زیرگروه‌های مختلفی مانند H1N1 و H3N2 داشته باشد. نوع B نیز در اپیدمی‌های فصلی نقش مهمی دارد.

ویروس‌های آنفولانزا مرتب تغییر می‌کنند؛ به همین دلیل ترکیب واکسن آنفولانزا به‌طور دوره‌ای بازبینی می‌شود و واکسیناسیون باید هر فصل تکرار شود.

آنفولانزای فصلی در تمام جهان رخ می‌دهد. در مناطق معتدل نیمکره شمالی، فعالیت بیماری بیشتر در ماه‌های سرد سال است، در حالی که در مناطق گرمسیری ممکن است در تمام طول سال گردش داشته باشد.

شدت هر فصل یکسان نیست. نوع ویروس غالب، میزان تطابق واکسن، سطح ایمنی جمعیت، سن افراد و بیماری‌های زمینه‌ای همگی بر تعداد موارد و شدت بیماری اثر می‌گذارند.

علائم اولیه و شایع

علائم اغلب ناگهانی شروع می‌شوند و ممکن است شامل:

• تب یا احساس تب

• لرز

• سرفه، اغلب خشک

• گلودرد

• آبریزش یا گرفتگی بینی

• درد عضلات و بدن

• سردرد

• ضعف و خستگی قابل‌توجه

باشند.

همه افراد مبتلا الزاماً تب ندارند.

علائم گوارشی

تهوع، استفراغ و اسهال نیز ممکن است ایجاد شوند، اما در کودکان شایع‌تر از بزرگسالان هستند.

علائم هشداردهنده

در بزرگسالان مواردی مانند:

• تنگی نفس یا دشواری تنفس

• درد یا فشار مداوم قفسه سینه

• گیجی یا کاهش هوشیاری

• تشنج

• کاهش شدید ادرار

• ضعف شدید

• درد بسیار شدید عضلات

• بهتر شدن تب یا سرفه و سپس بازگشت و تشدید دوباره آنها

نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند.

در کودکان نیز تنفس سریع یا سخت، فرورفتن قفسه سینه هنگام نفس کشیدن، کبودی لب‌ها، کم‌آبی، کاهش هوشیاری یا تشنج از علائم مهم هشدار هستند.

در بیشتر افراد بدون عارضه، تب و شدیدترین علائم طی چند روز کاهش پیدا می‌کنند و بیشتر علائم در حدود یک هفته بهتر می‌شوند.

بااین‌حال:

• سرفه ممکن است دو هفته یا بیشتر ادامه پیدا کند.

• ضعف و خستگی نیز ممکن است پس از برطرف شدن تب برای مدتی باقی بمانند.

• بیماری شدید یا همراه با ذات‌الریه ممکن است مدت بیشتری طول بکشد.

اگر علائم به‌جای بهبود در حال تشدید باشند یا پس از یک دوره بهبود دوباره شدید شوند، باید احتمال عارضه بررسی شود.

از زمان ورود ویروس تا ظاهر شدن علائم معمولاً حدود ۲ روز طول می‌کشد، اما دوره نهفتگی می‌تواند تقریباً بین ۱ تا ۴ روز باشد.

این موضوع اهمیت دارد، زیرا بیمار ممکن است قبل از اینکه بداند مبتلا شده است، ویروس را به دیگران منتقل کند.

ویروس عمدتاً از طریق ترشحات و ذرات تنفسی هنگام:

• سرفه

• عطسه

• صحبت کردن

• تماس نزدیک با فرد آلوده

منتقل می‌شود.

انتقال از سطوح آلوده نیز ممکن است رخ دهد؛ برای مثال فرد سطح آلوده را لمس کند و سپس دست خود را به بینی، دهان یا چشم بزند.

تهویه مناسب محیط، رعایت بهداشت دست و کاهش تماس نزدیک هنگام بیماری می‌توانند احتمال انتقال را کاهش دهند.

ویروس در بسیاری از مبتلایان از حدود یک روز قبل از شروع علائم تا ۵ تا ۷ روز بعد از شروع بیماری قابل انتقال است.

بیشترین سرایت معمولاً طی سه روز اول بیماری اتفاق می‌افتد.

کودکان خردسال و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی ممکن است برای مدت بیشتری ویروس را دفع کنند.

علت بیماری عفونت با ویروس آنفولانزا است.

سرما، خیس شدن مو یا قرار گرفتن مستقیم در هوای سرد به‌تنهایی باعث آنفولانزا نمی‌شوند. افزایش شیوع بیماری در فصل سرد بیشتر به گردش فصلی ویروس، حضور بیشتر افراد در فضاهای بسته و عوامل مرتبط با انتقال ویروس مربوط است.

گروه‌های پرخطر شامل:

• کودکان زیر ۵ سال، به‌خصوص زیر ۲ سال

• افراد ۶۵ سال و بالاتر

• زنان باردار

• افراد تا دو هفته پس از پایان بارداری

• مبتلایان به آسم یا بیماری مزمن ریوی

• مبتلایان به بیماری قلبی

• افراد دیابتی

• بیماران کلیوی یا کبدی مزمن

• افراد دارای نقص سیستم ایمنی

• افراد مبتلا به بعضی بیماری‌های عصبی یا خونی

• افراد دارای چاقی بسیار شدید

• ساکنان مراکز مراقبت طولانی‌مدت

هستند.

در این افراد، بروز علائم شبیه آنفولانزا دلیل مناسبی برای تماس زودهنگام با پزشک است.

ذات‌الریه

یکی از مهم‌ترین عوارض آنفولانزا پنومونی یا ذات‌الریه است.

این عارضه می‌تواند مستقیماً توسط ویروس آنفولانزا ایجاد شود یا عفونت باکتریایی ثانویه پس از آن رخ دهد.

عفونت گوش و سینوس

به‌خصوص در کودکان ممکن است ایجاد شود.

تشدید بیماری‌های زمینه‌ای

آنفولانزا می‌تواند باعث:

• حمله آسم

• تشدید COPD

• بدتر شدن نارسایی قلبی

• اختلال کنترل دیابت

شود.

عوارض نادر اما جدی

مواردی مانند:

• التهاب عضله قلب یا میوکاردیت

• التهاب مغز یا انسفالیت

• التهاب شدید عضله

• رابدومیولیز

• نارسایی تنفسی

• سپسیس

• نارسایی چند اندام

ممکن است رخ دهند.

برای بسیاری از افراد سالم بیماری خودمحدودشونده است، اما آنفولانزا را نباید همیشه یک «سرماخوردگی شدید» در نظر گرفت.

این بیماری می‌تواند در هر سنی عارضه ایجاد کند و در گروه‌های پرخطر احتمال بستری یا بیماری شدید بیشتر است.

ظاهر شدن مشکل تنفسی، درد قفسه سینه، گیجی، کم‌آبی یا برگشت دوباره تب و سرفه پس از بهبود اولیه اهمیت ویژه دارد.

با این حال فقط بر اساس علائم همیشه نمی‌توان آنفولانزا را از سایر عفونت‌های تنفسی تشخیص داد.

آنفولانزا، کووید-۱۹ و RSV می‌توانند علائم بسیار مشابهی مانند تب، سرفه، بدن‌درد و خستگی ایجاد کنند.

بنابراین در برخی بیماران، به‌خصوص افراد پرخطر یا بستری، آزمایش برای تشخیص عامل بیماری اهمیت دارد. تست‌های مولکولی ترکیبی نیز وجود دارند که می‌توانند هم‌زمان آنفولانزا و برخی ویروس‌های تنفسی دیگر را بررسی کنند.

در فصل‌هایی که ویروس در جامعه در گردش است، پزشک ممکن است بر اساس علائم و سابقه بیماری تشخیص احتمالی بدهد.

آزمایش برای همه بیماران ضروری نیست.

تست سریع آنتی‌ژن

این آزمایش‌ها می‌توانند طی مدت کوتاهی آنفولانزای A یا B را شناسایی کنند، اما حساسیت آنها از آزمایش‌های مولکولی کمتر است.

بنابراین یک نتیجه منفی همیشه آنفولانزا را رد نمی‌کند.

تست مولکولی و PCR

آزمایش‌های مولکولی، از جمله RT-PCR، حساسیت و اختصاصیت بالاتری دارند و در بیماران بستری یا مواردی که تشخیص دقیق اهمیت دارد ترجیح داده می‌شوند.

در افراد پرخطر، شروع درمان ضدویروسی نباید همیشه تا آماده شدن نتیجه آزمایش به تأخیر بیفتد.

درمان حمایتی

در افراد کم‌خطر با بیماری خفیف:

• استراحت

• مصرف مایعات کافی

• کنترل تب و درد

• خواب کافی

معمولاً کافی است.

آنتی‌بیوتیک روی خود ویروس آنفولانزا اثر ندارد و برای آنفولانزای ساده نباید استفاده شود. آنتی‌بیوتیک فقط زمانی مطرح می‌شود که عفونت باکتریایی مانند پنومونی باکتریایی ایجاد شده باشد.

داروهای ضدویروس می‌توانند مدت بیماری را کاهش دهند و در افراد مناسب احتمال برخی عوارض را کمتر کنند.

بیشترین تأثیر زمانی دیده می‌شود که درمان طی ۴۸ ساعت اول آغاز شود.

در افراد بستری، بیماری شدید یا بیماران پرخطر، حتی اگر بیش از ۴۸ ساعت گذشته باشد، درمان همچنان ممکن است سودمند باشد.

اوسلتامیویر (Oseltamivir)

داروی خوراکی فعال علیه آنفولانزای A و B است.

از مهم‌ترین گزینه‌های درمانی محسوب می‌شود و برای بیماری شدید و بیماران بستری نیز معمولاً گزینه ترجیحی است.

عوارض شایع می‌توانند شامل:

• تهوع

• استفراغ

• سردرد

باشند.

زانامیویر (Zanamivir)

به‌صورت استنشاقی مصرف می‌شود.

در افراد مبتلا به بیماری‌های راه هوایی مانند آسم یا COPD معمولاً توصیه نمی‌شود، زیرا می‌تواند باعث برونکواسپاسم شود.

پرامیویر (Peramivir)

داروی ضدویروسی وریدی است و برای برخی بیماران به‌صورت انفوزیون استفاده می‌شود.

بالوکساویر ماربوکسیل (Baloxavir Marboxil)

داروی خوراکی برای درمان زودهنگام آنفولانزای بدون عارضه در گروه‌های سنی مناسب است و معمولاً به شکل درمان تک‌دوز استفاده می‌شود.

برای درمان آنفولانزای بستری یا شدید اطلاعات کافی برای استفاده روتین وجود ندارد و در بارداری یا شیردهی نیز توصیه نمی‌شود.

درمان سریع بیشتر برای موارد زیر توصیه می‌شود:

• بیمار بستری

• بیماری شدید، پیچیده یا در حال پیشرفت

• افراد دارای عوامل خطر عوارض شدید

• زنان باردار

• کودکان خردسال

• سالمندان

• بیماران دارای نقص ایمنی یا بیماری‌های مزمن مهم

فرد سالم با آنفولانزای خفیف ممکن است اصلاً به داروی ضدویروسی نیاز نداشته باشد.

اقدامات مناسب عبارت‌اند از:

• استراحت کافی

• نوشیدن آب و مایعات

• مصرف غذای معمول بر اساس تحمل

• استفاده از استامینوفن یا داروی مناسب دیگر برای تب و درد، در صورت نداشتن منع مصرف

• حفظ هوای مناسب و تهویه محیط

• خودداری از سیگار

در کودکان و نوجوانان مبتلا یا مشکوک به آنفولانزا، آسپیرین نباید بدون دستور پزشک استفاده شود، زیرا با خطر سندرم ری ارتباط دارد.

غذای یا مکمل خاصی که آنفولانزا را درمان کند وجود ندارد.

اولویت با دریافت کافی مایعات است. سوپ، آب، مایعات گرم و غذاهای ساده‌ای که فرد تحمل می‌کند می‌توانند مفید باشند.

ویتامین C، ویتامین D، زینک یا محصولات گیاهی جایگزین واکسن یا درمان ضدویروسی نیستند و شواهد کافی برای درمان قطعی آنفولانزا با آنها وجود ندارد.

واکسن آنفولانزا

مهم‌ترین روش اختصاصی پیشگیری، واکسیناسیون سالانه است.

ویروس‌های آنفولانزا تغییر می‌کنند و ترکیب واکسن هر فصل بر اساس ویروس‌های در حال گردش به‌روزرسانی می‌شود.

در توصیه‌های فعلی آمریکا برای فصل ۲۰۲۶–۲۰۲۷، واکسن آنفولانزا برای افراد ۶ ماهه و بالاتر که منع مصرف ندارند توصیه شده است.

نوع واکسن مناسب می‌تواند بر اساس:

• سن

• بارداری

• سابقه بیماری‌ها

• حساسیت‌ها

• وضعیت سیستم ایمنی

متفاوت باشد.

افراد دارای حساسیت به تخم‌مرغ نیز در اغلب موارد می‌توانند یکی از واکسن‌های متناسب با سن و شرایط خود را دریافت کنند.

اقدامات دیگر

• شستن دست‌ها

• پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه یا عطسه

• تهویه مناسب محیط

• کاهش تماس نزدیک هنگام بیماری

• تمیز کردن سطوح پرتماس

• استفاده از ماسک در شرایط پرخطر یا هنگام بازگشت به اجتماع پس از بیماری

می‌توانند انتقال را کمتر کنند.

به‌طور کلی زمانی می‌توان فعالیت عادی را از سر گرفت که حداقل ۲۴ ساعت:

• علائم در مجموع رو به بهبود بوده باشند.

• تب وجود نداشته باشد.

• برای پایین نگه داشتن تب از داروی تب‌بر استفاده نشده باشد.

بااین‌حال فرد ممکن است هنوز تا مدتی قادر به انتقال ویروس باشد. بهتر است طی حدود پنج روز بعد، به‌خصوص هنگام تماس با افراد پرخطر، اقدامات احتیاطی بیشتری مانند تهویه، بهداشت دست و در شرایط مناسب ماسک رعایت شود.

کودکان زیر ۵ سال و به‌ویژه زیر ۲ سال بیشتر در معرض عوارض هستند.

علائم می‌توانند علاوه بر تب و سرفه شامل:

• خواب‌آلودگی

• بی‌اشتهایی

• استفراغ

• اسهال

باشند.

داروهای ضدویروس می‌توانند در کودکان نیز استفاده شوند و انتخاب دارو به سن و وضعیت کودک بستگی دارد.

در شیرخواران بسیار کم‌سن، هر تب قابل‌توجه نیازمند ارزیابی پزشکی است.

بارداری خطر بیماری شدید ناشی از آنفولانزا را افزایش می‌دهد.

در صورت بروز علائم مشکوک، توصیه می‌شود درمان ضدویروسی سریع مطرح شود و برای شروع درمان معمولاً نباید منتظر نتیجه قطعی آزمایش ماند.

اوسلتامیویر خوراکی به دلیل شواهد بیشتر درباره ایمنی و اثربخشی، داروی ترجیحی در بارداری محسوب می‌شود.

بالوکساویر در بارداری و شیردهی توصیه نمی‌شود.

واکسیناسیون آنفولانزا در بارداری نیز یکی از اقدامات مهم پیشگیرانه است.

مراجعه پزشکی

بهتر است با پزشک تماس گرفته شود اگر:

• فرد در گروه پرخطر قرار دارد.

• تب یا علائم شدید هستند.

• بیماری به‌جای بهبود بدتر می‌شود.

• علائم پس از بهبود دوباره برمی‌گردند.

• احتمال پنومونی وجود دارد.

• کودک خردسال بیمار شده است.

• بیمار باردار است.

• بیماری مزمن مهم یا نقص ایمنی وجود دارد.

مراجعه فوری یا اورژانسی

در بزرگسالان:

• تنگی نفس

• درد یا فشار مداوم قفسه سینه یا شکم

• گیجی یا مشکل در بیدار شدن

• تشنج

• کم شدن واضح ادرار

• ضعف یا بی‌ثباتی شدید

• درد شدید عضله

• بدتر شدن ناگهانی پس از بهبود اولیه

از علائم هشدار هستند.

در کودکان:

• تنفس سریع یا دشوار

• فرورفتن دنده‌ها هنگام نفس کشیدن

• کبودی لب یا صورت

• درد قفسه سینه

• کم‌آبی

• خواب‌آلودگی یا پاسخ‌دهی غیرطبیعی

• تشنج

• تب بسیار بالا

• بدتر شدن دوباره تب و سرفه

نیازمند ارزیابی سریع‌اند.

۱. آیا آنفولانزا همان سرماخوردگی است؟

خیر. عامل ویروسی و الگوی بیماری متفاوت است و آنفولانزا معمولاً شروع ناگهانی‌تر و بدن‌درد و ضعف بیشتری دارد.

۲. آیا همه بیماران آنفولانزا تب دارند؟

خیر. امکان ابتلا بدون تب وجود دارد.

۳. آنفولانزا چند روز واگیردار است؟

معمولاً از حدود یک روز قبل از علائم تا ۵ تا ۷ روز بعد، با بیشترین سرایت در سه روز اول.

۴. آنفولانزا چند روز طول می‌کشد؟

بیشتر علائم معمولاً طی چند روز تا یک هفته بهتر می‌شوند، ولی سرفه و خستگی ممکن است بیشتر ادامه داشته باشند.

۵. آیا آنتی‌بیوتیک آنفولانزا را درمان می‌کند؟

خیر. آنتی‌بیوتیک روی ویروس آنفولانزا اثر ندارد.

۶. چه زمانی داروی ضدویروس مؤثرتر است؟

هرچه زودتر و ترجیحاً طی ۴۸ ساعت اول شروع شود، اثر بیشتری دارد.

۷. اگر بیش از ۴۸ ساعت گذشته باشد، دیگر ضدویروس فایده‌ای ندارد؟

این قاعده برای همه صحیح نیست. در بیماری شدید، بیماران بستری یا افراد پرخطر شروع دیرتر نیز می‌تواند مفید باشد.

۸. آیا فرد واکسینه‌شده باز هم ممکن است آنفولانزا بگیرد؟

بله. واکسن احتمال بیماری و به‌ویژه بیماری شدید و عوارض را کاهش می‌دهد، اما حفاظت صددرصدی ایجاد نمی‌کند.

۹. چرا واکسن هر سال لازم است؟

چون ویروس‌های آنفولانزا تغییر می‌کنند و ایمنی ناشی از واکسن نیز با گذشت زمان کاهش پیدا می‌کند.

۱۰. آیا واکسن آنفولانزا باعث آنفولانزا می‌شود؟

واکسن‌های تزریقی آنفولانزا نمی‌توانند بیماری آنفولانزای فصلی ایجاد کنند.

۱۱. آیا آنفولانزا در بارداری خطرناک‌تر است؟

بله. بارداری خطر عوارض شدید را بیشتر می‌کند و درمان زودهنگام اهمیت دارد.

۱۲. بهترین داروی ضدویروس برای بارداری چیست؟

اوسلتامیویر خوراکی معمولاً گزینه ترجیحی است.

۱۳. آیا باید برای تشخیص حتماً تست بدهیم؟

خیر. آزمایش برای همه افراد لازم نیست، اما در بیماران پرخطر، بستری یا مواردی که تشخیص بر درمان اثر دارد می‌تواند مفید باشد.

۱۴. نتیجه منفی تست سریع یعنی آنفولانزا نداریم؟

نه لزوماً. تست‌های سریع آنتی‌ژنی حساسیت کمتری از تست‌های مولکولی دارند.

۱۵. چه زمانی می‌توان بعد از آنفولانزا سر کار یا مدرسه رفت؟

زمانی که حداقل ۲۴ ساعت علائم در حال بهبود باشند و بدون استفاده از داروی تب‌بر تب وجود نداشته باشد.

• آنفولانزا یک عفونت ویروسی و مسری دستگاه تنفسی است.

• آنفولانزای فصلی عمدتاً توسط ویروس‌های نوع A و B ایجاد می‌شود.

• علائم اغلب ناگهانی و شامل تب، سرفه، بدن‌درد، سردرد و خستگی هستند.

• دوره نهفتگی معمولاً حدود ۱ تا ۴ روز است.

• بیمار می‌تواند از یک روز قبل تا حدود ۵ تا ۷ روز پس از شروع بیماری ویروس را منتقل کند.

• کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار و بیماران مزمن در معرض خطر بیشتر عوارض هستند.

• پنومونی از مهم‌ترین عوارض جدی است.

• داروهای ضدویروسی بیشترین اثر را در صورت شروع زودهنگام دارند.

• اوسلتامیویر، زانامیویر، پرامیویر و بالوکساویر از داروهای مهم ضد آنفولانزا هستند.

• آنتی‌بیوتیک برای آنفولانزای ویروسی ساده کاربردی ندارد.

• واکسیناسیون سالانه مهم‌ترین روش اختصاصی پیشگیری است.

• تنگی نفس، درد قفسه سینه، گیجی، کم‌آبی یا بدتر شدن دوباره بیماری پس از بهبود از علائم هشدار هستند.

اگر بیمار جوان و سالم است و علائم خفیف دارد، استراحت، مایعات کافی، درمان تب و درد و کاهش تماس با دیگران معمولاً کافی است.

اگر فرد باردار، سالمند، کودک خردسال یا مبتلا به بیماری مزمن یا ضعف سیستم ایمنی است، بهتر است از همان ابتدای علائم با پزشک تماس بگیرد تا نیاز به درمان ضدویروسی بررسی شود. در صورت تنگی نفس، درد قفسه سینه، کاهش هوشیاری یا سایر علائم هشدار، مراجعه فوری لازم است.