آسان دکتر

راهنمای سلامت

تبخال لب و دهان

Herpes labialis

تبخال لب و دهان یا هرپس لبی (Herpes Labialis) یک عفونت ویروسی شایع است که عمدتاً توسط ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ (HSV-1) ایجاد می‌شود. تبخال معمولاً با احساس گزگز، سوزش یا خارش در لب یا اطراف دهان شروع می‌شود و سپس یک یا چند تاول کوچک و دردناک ایجاد می‌شود. تاول‌ها ممکن است باز شوند، ترشح داشته باشند و بعد پوسته ببندند. اولین عفونت گاهی هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند، اما در برخی افراد—به‌ویژه کودکان—می‌تواند با تب، گلودرد، تورم لثه‌ها و زخم‌های متعدد داخل دهان همراه باشد. پس از عفونت اولیه، ویروس از بدن حذف نمی‌شود و به‌صورت غیرفعال در سلول‌های عصبی باقی می‌ماند. در بعضی افراد، عواملی مانند تب و بیماری، نور شدید خورشید، استرس، خستگی، تغییرات هورمونی، آسیب لب یا برخی اقدامات دندان‌پزشکی می‌توانند باعث فعال شدن مجدد ویروس شوند. تبخال‌های عودکننده معمولاً از حمله اولیه خفیف‌تر و کوتاه‌تر هستند. داروهای ضدویروس می‌توانند شدت و مدت حمله را کاهش دهند، به‌ویژه اگر در مرحله گزگز و سوزش اولیه یا خیلی زود پس از ظاهر شدن ضایعه شروع شوند، اما ویروس HSV را به‌طور کامل از بدن حذف نمی‌کنند.

علائم مرتبط با بیماری

آفت دهاناحساس خشکی یا سوزش در دهاناحساس سوزش در زباناز دست دادن حس چشایی در جلوی زبانبرفک دهانبزرگ شدن زبانبوی بد از دهان (بدبویی)بوی بد دهان غیر قابل توضیحبی رنگی زبانپوست پوست شدن لبپوشش سفید روی زبانپوکیدگی و ترک‌های لب‌هاتاولتبخالترک روی زبانترک گوشه دهانتغییر در ظاهر یا احساس زبانتغییر رنگ زبانتوده یا برجستگی در دهانتورم لبتیره بودن لب هاجوش های سفید دردناک دهانخارش در دهان و حلقخارش لب ها یا اطراف لب هاخارش یا سوزن سوزن شدن در دهانخشکی در گلودرد دهاندرد یا بی حسی در دهان یا لب هادرد یا بی حسی در زبانرشد غیر طبیعی در غدد بزاقیرگه‌های سفید رنگ در دهانزبان بریده یا قلبی شکلزبان و لثه دردناکزخم روی زبانسرفه کردنسرفه یا خفگی هنگام غذا خوردنسفت شدن و ناراحتی در گوشه دهانسفید شدن زبان و پوسته‌پوسته شدن آنسوزش و درد در دهانسیاه شدن و زخم‌های دائمی در دهانشکاف کامشیارها یا شیارهای عمیق روی زبانشیارهای روی زبانضخیم شدن لب هاطعم غیر طبیعیظاهر خزدار یا مودار زبانعدم احساس مزهعفونت و التهاب در دهانکبودی لب هالکه های سفید یا قرمز روی زبانمشکل در حرکت زباننا متقارنی لب هانامتقارنی زبان

تبخال لب چیست؟

تبخال یک عفونت ناشی از Herpes Simplex Virus است.

دو نوع اصلی ویروس هرپس سیمپلکس عبارت‌اند از:

  • HSV-1 که عامل اصلی تبخال دهانی و لبی است؛

  • HSV-2 که بیشتر باعث هرپس تناسلی می‌شود.

این تقسیم‌بندی مطلق نیست. HSV-1 می‌تواند از طریق تماس دهانی ـ تناسلی ناحیه تناسلی را نیز آلوده کند و HSV-2 نیز در موارد کمتری می‌تواند ناحیه دهان را درگیر کند.

پس از ورود HSV به بدن، سیستم ایمنی عفونت فعال را کنترل می‌کند اما ویروس در گانگلیون‌های عصبی باقی می‌ماند. به همین دلیل ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها بعد دوباره فعال شود.

تبخال چقدر شایع است؟

HSV-1 یکی از شایع‌ترین عفونت‌های ویروسی انسان است.

برآورد سازمان جهانی بهداشت بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۰ نشان می‌دهد حدود ۳٫۸ میلیارد نفر زیر ۵۰ سال، معادل ۶۴ درصد این جمعیت در جهان، به HSV-1 مبتلا بوده‌اند.

بسیاری از افراد آلوده هرگز متوجه عفونت نمی‌شوند، زیرا ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند یا علائم اولیه آن‌قدر خفیف باشد که تشخیص داده نشود.

وجود HSV-1 نیز به معنی آن نیست که فرد مرتب تبخال خواهد زد؛ بعضی افراد هرگز حمله علامت‌دار ندارند.

تبخال اولیه و تبخال عودکننده چه تفاوتی دارند؟

عفونت اولیه

اولین برخورد بدن با HSV ممکن است کاملاً بدون علامت باشد.

در افرادی که علامت‌دار می‌شوند، به‌خصوص کودکان، بیماری می‌تواند به شکل Primary Herpetic Gingivostomatitis ظاهر شود.

علائم ممکن است شامل:

  • تب؛

  • بی‌حالی؛

  • سردرد؛

  • گلودرد؛

  • تورم غدد لنفاوی؛

  • التهاب و درد لثه‌ها؛

  • تاول و زخم‌های متعدد داخل دهان؛

  • درد هنگام بلع؛

  • کاهش اشتها

باشد.

در کودکان کم‌سن، مهم‌ترین خطر می‌تواند کاهش نوشیدن مایعات و کم‌آبی باشد.

تبخال عودکننده

پس از عفونت اولیه، ویروس در عصب باقی می‌ماند و ممکن است دوباره فعال شود.

عود معمولاً محدودتر است و بیشتر در:

  • حاشیه لب؛

  • اطراف دهان؛

  • زیر بینی؛

  • یا قسمت‌های مجاور صورت

ظاهر می‌شود.

در بسیاری از افراد قبل از ظاهر شدن ضایعه یک مرحله هشدار وجود دارد.

مراحل تبخال لب

مرحله پیش‌درآمد

چند ساعت تا یکی دو روز قبل از ظاهر شدن تاول ممکن است احساس:

  • گزگز؛

  • سوزش؛

  • خارش؛

  • درد خفیف؛

  • ضربان یا حساسیت

در محل ایجاد شود.

این مرحله برای درمان مهم است، زیرا داروهای ضدویروس معمولاً اگر در همین زمان شروع شوند مؤثرتر هستند.

مرحله تاول

یک یا چند تاول کوچک حاوی مایع ظاهر می‌شوند.

تاول‌ها اغلب به‌صورت خوشه‌ای در کنار یکدیگر قرار دارند و ممکن است دردناک باشند.

باز شدن تاول

تاول‌ها ممکن است باز شوند و سطح زخم مرطوب ایجاد کنند.

در این مرحله مقدار ویروس در ضایعه می‌تواند زیاد باشد و خطر انتقال بالاست.

پوسته‌بستن

به‌تدریج سطح زخم خشک و پوسته‌دار می‌شود.

ترمیم

در افراد سالم بیشتر تبخال‌های معمولی در حدود یک تا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند و معمولاً جای زخم دائمی باقی نمی‌گذارند.

آیا تبخال واگیردار است؟

بله.

HSV-1 می‌تواند از طریق تماس با:

  • ضایعات تبخال؛

  • پوست اطراف دهان؛

  • بزاق

منتقل شود.

خطر انتقال هنگام وجود تاول و زخم فعال بیشتر است.

با این حال ویروس ممکن است حتی زمانی که هیچ ضایعه قابل‌مشاهده‌ای وجود ندارد نیز از سطح دهان یا پوست دفع شود؛ بنابراین نبود تبخال فعال خطر انتقال را به صفر نمی‌رساند.

تبخال چگونه منتقل می‌شود؟

راه‌های انتقال می‌توانند شامل:

  • بوسیدن؛

  • تماس مستقیم پوست یا دهان با ضایعه؛

  • رابطه دهانی ـ تناسلی؛

  • تماس با بزاق آلوده؛

  • و گاهی اشتراک وسایلی که تازه با بزاق یا ضایعه تماس داشته‌اند

باشند.

از آنجا که ویروس می‌تواند از دهان به ناحیه تناسلی منتقل شود، فرد دارای تبخال فعال بهتر است تا بهبود کامل ضایعه از رابطه دهانی ـ تناسلی خودداری کند.

آیا تبخال از طریق لیوان و قاشق منتقل می‌شود؟

HSV عمدتاً از طریق تماس نزدیک مستقیم منتقل می‌شود، اما در زمان وجود ضایعه فعال بهتر است وسایلی که با دهان و بزاق تماس مستقیم پیدا می‌کنند مشترک استفاده نشوند.

این وسایل شامل:

  • لیوان؛

  • قاشق و چنگال؛

  • بالم لب؛

  • رژ لب؛

  • تیغ؛

  • حوله

هستند.

شستن دست‌ها پس از لمس ضایعه نیز اهمیت زیادی دارد.

چه زمانی تبخال بیشترین قابلیت انتقال را دارد؟

خطر انتقال در زمان وجود ضایعات فعال، به‌خصوص تاول‌های مرطوب و زخم‌های باز، بیشترین مقدار را دارد.

مرحله گزگز و سوزش قبل از ایجاد ضایعه نیز می‌تواند با فعال شدن ویروس همراه باشد.

به همین دلیل بهتر است اقدامات پیشگیرانه از زمان شروع علائم اولیه تا ترمیم کامل پوست ادامه پیدا کنند.

حتی پس از بهبود نیز دفع بدون علامت ویروس گاهی اتفاق می‌افتد.

علت عود تبخال چیست؟

ویروس پس از عفونت اولیه در بدن باقی می‌ماند و برخی عوامل می‌توانند باعث فعال شدن مجدد آن شوند.

محرک‌های شناخته‌شده شامل:

  • تب؛

  • سرماخوردگی یا بیماری؛

  • نور شدید خورشید؛

  • استرس؛

  • خستگی؛

  • تغییرات هورمونی؛

  • قاعدگی در برخی افراد؛

  • آسیب پوست لب؛

  • اعمال دندان‌پزشکی یا جراحی در برخی افراد

هستند.

محرک‌ها در همه افراد یکسان نیستند.

آیا استرس باعث تبخال می‌شود؟

استرس نمی‌تواند HSV را در فردی که اصلاً به ویروس آلوده نشده ایجاد کند.

اما در فردی که HSV از قبل در بدن او وجود دارد، استرس جسمی یا روانی می‌تواند یکی از عوامل تحریک‌کننده فعال شدن مجدد ویروس باشد.

آفت دهان با تبخال چه تفاوتی دارد؟

آفت دهان (Aphthous Ulcer / Canker Sore) با تبخال یکسان نیست.

آفت:

  • توسط HSV ایجاد نمی‌شود؛

  • مسری نیست؛

  • معمولاً به شکل یک یا چند زخم گرد سفید، زرد یا خاکستری با حاشیه قرمز ظاهر می‌شود؛

  • بیشتر روی سطوح نرم داخل دهان ایجاد می‌شود.

تبخال عودکننده معمولاً به شکل تاول در اطراف لب دیده می‌شود.

اگر HSV داخل دهان عود کند، بیشتر ممکن است نواحی سفت‌تر و کراتینه مانند کام سخت یا لثه چسبیده را درگیر کند.

اولین عفونت HSV متفاوت است و می‌تواند زخم‌های متعدد و گسترده داخل دهان ایجاد کند.

آیا تبخال همان جوش روی لب است؟

خیر.

جوش معمولاً از فولیکول مو یا غدد چربی منشأ می‌گیرد و می‌تواند یک برجستگی منفرد دارای چرک باشد.

تبخال بیشتر شامل:

  • گزگز قبل از ضایعه؛

  • چند تاول کوچک کنار هم؛

  • سوزش یا درد؛

  • باز شدن و پوسته‌بستن

است.

تشخیص تبخال

در موارد معمول، پزشک اغلب فقط با مشاهده ظاهر ضایعه و شرح حال می‌تواند تشخیص دهد.

به‌خصوص وجود:

  • حملات مشابه قبلی؛

  • گزگز اولیه؛

  • تاول‌های خوشه‌ای؛

  • محل مشخص اطراف لب

تشخیص را تقویت می‌کند.

آیا آزمایش لازم است؟

در بیشتر تبخال‌های معمولی خیر.

اگر تشخیص نامشخص باشد، ضایعه غیرمعمول یا شدید باشد یا بیمار نقص ایمنی داشته باشد، ممکن است از خود ضایعه نمونه‌برداری شود.

آزمایش‌های مولکولی مانند PCR می‌توانند وجود HSV را در نمونه ضایعه بررسی کنند.

آزمایش خون آنتی‌بادی HSV معمولاً برای تشخیص یک تبخال معمولی روی لب ضرورت ندارد، زیرا مثبت بودن آن فقط نشان می‌دهد فرد در گذشته با ویروس تماس داشته و محل ضایعه فعلی را مشخص نمی‌کند.

تشخیص‌های افتراقی

ضایعات دیگری نیز ممکن است شبیه تبخال باشند، از جمله:

  • آفت دهان؛

  • التهاب گوشه لب؛

  • زردزخم؛

  • جوش؛

  • درماتیت تماسی؛

  • برخی واکنش‌های دارویی؛

  • زونا؛

  • ضایعات ناشی از ضربه یا سوختگی.

ضایعه‌ای که شکل غیرمعمول دارد، مرتب در یک نقطه زخم باقی می‌ماند یا پس از چند هفته ترمیم نمی‌شود باید بررسی شود.

درمان تبخال لب

تبخال در بسیاری از افراد سالم بدون درمان اختصاصی نیز بهبود پیدا می‌کند.

اهداف درمان عبارت‌اند از:

  • کوتاه‌تر کردن حمله؛

  • کاهش درد؛

  • تسریع ترمیم؛

  • و در افراد دارای عود مکرر، کاهش تعداد حملات.

داروهای ضدویروس خوراکی

داروهای رایج عبارت‌اند از:

  • Acyclovir؛

  • Valacyclovir؛

  • Famciclovir.

این داروها تکثیر ویروس را مهار می‌کنند اما HSV را از بدن حذف نمی‌کنند.

مهم‌ترین عامل در موفقیت درمان، شروع سریع است.

در حملات عودکننده، بهتر است درمان در اولین مرحله گزگز، خارش یا سوزش یا در ساعات ابتدایی تشکیل ضایعه شروع شود.

اگر فرد تبخال‌های شناخته‌شده مکرر دارد، پزشک ممکن است دارو را از قبل در اختیار او قرار دهد تا در شروع حمله مصرف شود.

والاسیکلوویر

Valacyclovir پس از جذب در بدن به آسیکلوویر تبدیل می‌شود و یکی از داروهای رایج برای درمان تبخال لب است.

دوره درمان تبخال عودکننده با این دارو می‌تواند بسیار کوتاه باشد، اما مقدار و برنامه مصرف باید بر اساس سن، عملکرد کلیه و شرایط بیمار تعیین شود.

افراد مبتلا به بیماری کلیوی ممکن است به تنظیم مقدار دارو نیاز داشته باشند.

آسیکلوویر

Acyclovir یکی از قدیمی‌ترین داروهای مؤثر علیه HSV است و به شکل خوراکی و موضعی وجود دارد.

در حمله اولیه شدیدتر، نقص ایمنی یا بعضی شرایط خاص، نوع و مدت درمان با حمله معمولی یکسان نیست.

فامسیکلوویر

Famciclovir نیز از داروهای خوراکی ضد HSV است و در درمان زودهنگام بعضی حملات عودکننده استفاده می‌شود.

انتخاب بین داروها به شرایط پزشکی بیمار، دسترسی و نظر پزشک بستگی دارد.

درمان‌های موضعی

برخی داروهای موضعی می‌توانند مدت یا شدت حمله را تا حدی کاهش دهند، به‌خصوص اگر خیلی زود استفاده شوند.

گزینه‌ها می‌توانند شامل:

  • کرم آسیکلوویر؛

  • پنسیکلوویر؛

  • دوکوزانول

باشند.

به‌طور کلی اثر درمان‌های موضعی محدودتر از داروهای خوراکی مناسب در بیمارانی است که درمان سیستمیک برای آنها لازم است.

نباید انتظار داشت یک کرم تبخال را در چند ساعت از بین ببرد.

درمان سرکوبگرانه برای عودهای مکرر

اگر تبخال:

  • بسیار مکرر است؛

  • درد زیادی ایجاد می‌کند؛

  • فعالیت روزانه را مختل می‌کند؛

  • یا عودهای آن برای بیمار مشکل عمده‌ای ایجاد کرده‌اند،

ممکن است پزشک درمان ضدویروسی روزانه یا Suppressive Therapy را برای مدتی بررسی کند.

برخی متخصصان در افرادی که تقریباً شش حمله یا بیشتر در سال دارند بررسی این روش را مطرح می‌کنند، اما عدد مشخصی برای همه افراد یک قانون ثابت نیست.

منافع درمان باید در برابر تعداد حملات، شدت آنها و شرایط بیمار سنجیده شود.

داروهای مسکن

در صورت نیاز می‌توان در افراد مناسب از مسکن‌هایی مانند:

  • استامینوفن؛

  • ایبوپروفن

برای کاهش درد استفاده کرد.

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن برای همه افراد مناسب نیستند؛ سابقه زخم یا خون‌ریزی معده، بیماری کلیوی، بعضی بیماری‌های قلبی و مصرف داروهای ضدانعقاد اهمیت دارند.

درمان خانگی

برای کاهش ناراحتی می‌توان:

  • کمپرس سرد روی لب قرار داد؛

  • مایعات کافی مصرف کرد؛

  • در عفونت دهانی دردناک از نوشیدنی‌های خنک استفاده کرد؛

  • از کندن پوسته یا ترکاندن تاول خودداری کرد؛

  • لب‌ها را از خشکی شدید محافظت کرد.

مواد تحریک‌کننده و درمان‌های خانگی خورنده نباید مستقیماً روی ضایعه استفاده شوند.

آیا خمیردندان، الکل یا مواد اسیدی تبخال را درمان می‌کنند؟

شواهد قابل‌اعتمادی برای درمان HSV با موادی مانند:

  • الکل؛

  • سرکه؛

  • آبلیمو؛

  • خمیردندان؛

  • مواد ضدعفونی‌کننده قوی

وجود ندارد.

این مواد ممکن است پوست آسیب‌دیده را تحریک کنند و درد یا التهاب را افزایش دهند.

نقش ضدآفتاب

در افرادی که نور خورشید محرک مشخص تبخال است، محافظت از لب‌ها می‌تواند احتمال عود را کاهش دهد.

استفاده از بالم لب دارای ضدآفتاب با طیف وسیع، به‌خصوص هنگام قرار گرفتن طولانی در فضای باز، منطقی است.

آیا لیزین از تبخال جلوگیری می‌کند؟

مکمل L-Lysine برای پیشگیری یا درمان تبخال تبلیغ شده است، اما شواهد پژوهشی درباره اثر آن یکدست و کافی نیستند.

بنابراین نمی‌توان آن را به‌عنوان درمان استاندارد یا قطعی توصیه کرد.

مصرف مکمل با مقدار بالا نیز می‌تواند در برخی افراد مناسب نباشد.

پیشگیری از انتقال تبخال

هنگام شروع علائم تا بهبود کامل ضایعه:

  • دیگران را نبوسید؛

  • از رابطه دهانی ـ تناسلی خودداری کنید؛

  • بالم لب یا رژ لب مشترک استفاده نکنید؛

  • لیوان و وسایل خوردن را مشترک استفاده نکنید؛

  • حوله و تیغ را به اشتراک نگذارید؛

  • ضایعه را لمس نکنید؛

  • بعد از تماس با آن دست‌ها را بشویید.

بعد از دست زدن به تبخال، قبل از شستن دست‌ها به چشم‌ها، ناحیه تناسلی یا پوست آسیب‌دیده دست نزنید.

تبخال و چشم

HSV-1 می‌تواند قرنیه را درگیر کند و باعث Herpes Simplex Keratitis شود.

علائم ممکن است شامل:

  • درد چشم؛

  • قرمزی؛

  • حساسیت به نور؛

  • اشک‌ریزش؛

  • احساس جسم خارجی؛

  • تاری دید

باشند.

هرپس قرنیه می‌تواند بر بینایی تأثیر بگذارد و نیازمند درمان تخصصی است.

فرد دارای تبخال نباید پس از لمس ضایعه چشم خود را لمس کند.

تبخال در افراد دارای اگزما

در بعضی افراد مبتلا به درماتیت آتوپیک یا اگزما، HSV می‌تواند روی مناطق وسیع پوست گسترش پیدا کند و بیماری Eczema Herpeticum ایجاد کند.

این وضعیت می‌تواند جدی باشد.

ایجاد ناگهانی تعداد زیادی تاول یا زخم دردناک همراه تب یا بدحال شدن در فرد مبتلا به اگزما نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.

تبخال در افراد دارای نقص ایمنی

در افرادی که سیستم ایمنی ضعیف دارند، HSV می‌تواند:

  • شدیدتر باشد؛

  • مدت بیشتری باقی بماند؛

  • بیشتر عود کند؛

  • و گاهی در قسمت‌های وسیع‌تری از بدن منتشر شود.

این گروه شامل برخی افراد دارای:

  • سرطان؛

  • HIV پیشرفته؛

  • پیوند عضو؛

  • شیمی‌درمانی؛

  • داروهای سرکوب‌کننده ایمنی

هستند.

این افراد بهتر است برای تبخال جدید یا شدید زودتر با پزشک تماس بگیرند.

تبخال در کودکان

اولین عفونت HSV در کودک ممکن است به شکل زخم‌های متعدد دهان و التهاب لثه ظاهر شود.

کودک ممکن است به دلیل درد دهان از نوشیدن خودداری کند.

علائم کم‌آبی مانند:

  • کاهش ادرار؛

  • خشکی دهان؛

  • بی‌حالی؛

  • گریه بدون اشک

نیازمند توجه هستند.

همچنین تماس نوزادان با تبخال فعال بزرگسالان باید تا حد امکان جلوگیری شود.

تبخال و نوزادان

عفونت HSV در نوزاد می‌تواند بیماری جدی ایجاد کند.

افرادی که تبخال فعال دارند بهتر است:

  • نوزاد را نبوسند؛

  • قبل از تماس دست‌ها را کاملاً بشویند؛

  • اجازه تماس ضایعه با پوست نوزاد را ندهند.

در صورت وجود HSV تناسلی یا ابتلای جدید در دوران بارداری، موضوع باید جداگانه با پزشک زنان مطرح شود، زیرا خطر هرپس نوزادی عمدتاً با عفونت تناسلی مادر در زمان زایمان ارتباط دارد.

تبخال در بارداری

تبخال لب در دوران بارداری معمولاً همان HSV دهانی است و به‌خودی‌خود به معنی عفونت جنین نیست.

با این حال، اگر در بارداری برای اولین بار ضایعات گسترده ایجاد شده‌اند، تبخال شدید است یا احتمال هرپس تناسلی مطرح است، پزشک باید در جریان قرار گیرد.

داروهای ضدویروس مورد استفاده در بارداری باید با توجه به شرایط فردی توسط پزشک انتخاب شوند.

عوارض تبخال

در افراد سالم، عوارض جدی نادر هستند.

عوارض احتمالی شامل:

  • عفونت قرنیه؛

  • گسترش وسیع HSV در افراد دارای اگزما؛

  • عفونت شدید در افراد دارای نقص ایمنی؛

  • عفونت انگشت یا Herpetic Whitlow در اثر انتقال مستقیم؛

  • و به‌ندرت درگیری سیستم عصبی

هستند.

آیا تبخال قابل درمان قطعی است؟

در حال حاضر درمانی که HSV را به‌طور کامل از بدن حذف کند وجود ندارد.

پس از عفونت، ویروس در سیستم عصبی باقی می‌ماند.

با این حال داروهای ضدویروس می‌توانند:

  • مدت حمله را کوتاه کنند؛

  • شدت علائم را کاهش دهند؛

  • و در افراد منتخب تعداد عودها را کمتر کنند.

بسیاری از افراد با گذشت زمان عودهای کمتر یا خفیف‌تری تجربه می‌کنند.

آیا تبخال عود می‌کند؟

بله.

برخی افراد فقط یک بار ضایعه دارند، در حالی که برخی دیگر در طول زندگی چندین حمله تجربه می‌کنند.

میزان عود بسیار فردی است و ممکن است با گذشت زمان تغییر کند.

شناسایی محرک شخصی می‌تواند در کاهش حملات کمک‌کننده باشد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

مراجعه معمول

بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود اگر:

  • مطمئن نیستید ضایعه تبخال است؛

  • ضایعه بیش از حدود دو هفته باقی مانده است؛

  • عودها بسیار مکرر هستند؛

  • تبخال‌ها درد زیادی ایجاد می‌کنند؛

  • زخم‌ها مرتب گسترش پیدا می‌کنند؛

  • خوردن و نوشیدن دشوار شده است؛

  • برای درمان سرکوبگرانه نیاز به بررسی دارید.

مراجعه سریع

بررسی سریع‌تر مناسب است اگر:

  • فرد نقص ایمنی دارد؛

  • ضایعات گسترده هستند؛

  • تبخال در فرد دارای اگزما به‌سرعت پخش شده است؛

  • کودک به دلیل درد دهان مایعات نمی‌خورد؛

  • تب شدید یا بدحالی قابل‌توجه وجود دارد.

مراجعه فوری

ارزیابی فوری چشم‌پزشکی یا پزشکی لازم است اگر:

  • تبخال نزدیک چشم ایجاد شده است؛

  • چشم دردناک یا قرمز شده است؛

  • حساسیت به نور وجود دارد؛

  • دید کاهش یافته است؛

  • تعداد زیادی ضایعه دردناک روی پوست مبتلا به اگزما ظاهر شده است؛

  • فرد دارای نقص شدید ایمنی و عفونت گسترده است.

پرسش‌های متداول درباره تبخال لب و دهان

۱. تبخال لب از چه ویروسی ایجاد می‌شود؟
بیشتر موارد ناشی از ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ یا HSV-1 هستند.

۲. آیا تبخال مسری است؟
بله. بیشترین خطر هنگام وجود ضایعه فعال است، اما انتقال بدون علامت نیز امکان‌پذیر است.

۳. تبخال چند روز طول می‌کشد؟
در افراد سالم معمولاً طی حدود یک تا دو هفته ترمیم می‌شود.

۴. آیا می‌توان تبخال را ترکاند؟
خیر. ترکاندن آن می‌تواند پوست را بیشتر آسیب بزند و تماس دست با ویروس را افزایش دهد.

۵. آیا تبخال و آفت دهان یکی هستند؟
خیر. آفت معمولاً توسط HSV ایجاد نمی‌شود و مسری نیست.

۶. آیا تبخال داخل دهان هم ایجاد می‌شود؟
بله. عفونت اولیه می‌تواند زخم‌های متعدد داخل دهان ایجاد کند و عود داخل دهان نیز ممکن است رخ دهد.

۷. چه زمانی داروی ضدویروس بیشترین اثر را دارد؟
هرچه زودتر—ترجیحاً از مرحله گزگز، سوزش یا خارش اولیه—شروع شود، احتمال اثر بیشتر است.

۸. آیا آسیکلوویر تبخال را برای همیشه درمان می‌کند؟
خیر. دارو تکثیر ویروس را مهار می‌کند اما ویروس نهفته را از بدن حذف نمی‌کند.

۹. آیا والاسیکلوویر برای تبخال لب استفاده می‌شود؟
بله. یکی از داروهای رایج ضدویروس خوراکی برای تبخال لبی است.

۱۰. آیا نور خورشید می‌تواند باعث تبخال شود؟
در بعضی افراد بله. استفاده از ضدآفتاب لب ممکن است در افرادی که نور محرک مشخص آنهاست کمک‌کننده باشد.

۱۱. آیا استرس باعث تبخال می‌شود؟
استرس می‌تواند HSV موجود در بدن را در بعضی افراد دوباره فعال کند، اما عفونت جدید ایجاد نمی‌کند.

۱۲. آیا می‌توان هنگام تبخال کسی را بوسید؟
بهتر است از شروع علائم اولیه تا ترمیم کامل ضایعه از بوسیدن دیگران خودداری شود.

۱۳. آیا تبخال لب می‌تواند هرپس تناسلی ایجاد کند؟
بله. HSV-1 از طریق رابطه دهانی ـ تناسلی می‌تواند به ناحیه تناسلی منتقل شود.

۱۴. آیا تبخال نزدیک چشم خطرناک است؟
می‌تواند باشد. HSV ممکن است قرنیه را درگیر کند؛ درد، قرمزی، نورگریزی یا تاری دید نیازمند بررسی سریع است.

۱۵. اگر مرتب تبخال می‌زنم چه باید کرد؟
در عودهای مکرر یا شدید، پزشک می‌تواند درمان ضدویروسی زودهنگام برای هر حمله یا در افراد منتخب درمان سرکوبگرانه روزانه را بررسی کند.

خلاصه
  • تبخال لب و دهان عمدتاً توسط HSV-1 ایجاد می‌شود.

  • ویروس پس از اولین عفونت در بدن باقی می‌ماند و ممکن است دوباره فعال شود.

  • گزگز، سوزش یا خارش اغلب قبل از ظاهر شدن تاول شروع می‌شوند.

  • بیشتر حملات عودکننده در افراد سالم طی حدود یک تا دو هفته بهبود پیدا می‌کنند.

  • تبخال با آفت دهان متفاوت است و برخلاف آفت، مسری است.

  • بیشترین احتمال انتقال هنگام وجود ضایعه فعال است، اما انتقال بدون علامت نیز ممکن است.

  • آسیکلوویر، والاسیکلوویر و فامسیکلوویر از داروهای اصلی ضد HSV هستند.

  • درمان ضدویروسی اگر خیلی زود شروع شود مؤثرتر است.

  • درمان ضدویروسی ویروس را از بدن حذف نمی‌کند، اما می‌تواند حمله را کوتاه‌تر یا خفیف‌تر کند.

  • تبخال نزدیک چشم، بیماری گسترده در فرد دارای اگزما یا عفونت شدید در فرد دارای نقص ایمنی نیازمند توجه ویژه است.

اطلاعات پایه بیماری

مورد

اطلاعات

نام فارسی

تبخال لب و دهان

نام انگلیسی

Herpes Labialis / Cold Sore

نام دیگر

Fever Blister / Oral Herpes

عامل اصلی

Herpes Simplex Virus Type 1 (HSV-1)

عامل کمتر شایع

HSV-2

دسته بیماری

عفونت ویروسی پوست و مخاط

محل شایع

لب و اطراف دهان

مسری است؟

بله

راه انتقال اصلی

تماس مستقیم دهانی یا پوستی و تماس با بزاق

عود می‌کند؟

بله، در بعضی افراد

مدت معمول حمله عودکننده

حدود یک تا دو هفته

علائم اولیه

گزگز، سوزش، خارش و حساسیت

ظاهر شایع

خوشه‌ای از تاول‌های دردناک که باز و سپس پوسته‌دار می‌شوند

محرک‌های احتمالی عود

بیماری، تب، آفتاب، استرس، خستگی، تغییرات هورمونی و آسیب موضعی

روش تشخیص

معمولاً معاینه؛ آزمایش ضایعه در موارد منتخب

داروهای ضدویروس اصلی

آسیکلوویر، والاسیکلوویر و فامسیکلوویر

بهترین زمان شروع درمان

مرحله پیش‌درآمد یا ساعات اولیه ضایعه

درمان قطعی حذف ویروس

در حال حاضر وجود ندارد

عوارض مهم ولی نادر

کراتیت هرپسی، اگزما هرپتیکوم و بیماری شدید در نقص ایمنی

تخصص اصلی مرتبط

پوست یا پزشکی عمومی

تخصص در درگیری چشم

چشم‌پزشکی

منبع و بازبینی محتوا

بازبینی محتوا

طاهره چگینی

محتوای آموزشی اولیه؛ نیازمند بازبینی دندان‌پزشک یا متخصص مربوطه.

منبع علمی صفحه

مشاهده منبع

تخصص‌های مرتبط

این صفحه برای اطلاع‌رسانی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.

بیماری‌های مرتبط

تبخال لب و دهان | آسان دکتر | آسان دکتر