راهنمای سلامت
خون‌ریزی گوارشی
Gastrointestinal bleeding
خون‌ریزی گوارشی یا Gastrointestinal Bleeding (GI Bleeding) به هر نوع خون‌ریزی گفته می‌شود که منشأ آن در دستگاه گوارش، از مری تا مقعد، باشد. خون‌ریزی گوارشی یک بیماری مستقل نیست، بلکه علامت یا عارضه یک بیماری زمینه‌ای است. این خون‌ریزی ممکن است به‌صورت استفراغ خون، استفراغ شبیه تفاله قهوه، مدفوع سیاه و قیری، خون قرمز یا زرشکی در مدفوع ظاهر شود. گاهی نیز مقدار خون آن‌قدر کم است که با چشم دیده نمی‌شود و فقط با آزمایش یا در پی ایجاد کم‌خونی شناسایی می‌شود. شدت خون‌ریزی می‌تواند از مقدار کمی خون ناشی از هموروئید تا خون‌ریزی شدید و تهدیدکننده زندگی متفاوت باشد. زخم معده و اثنی‌عشر، واریس مری، التهاب دستگاه گوارش، بیماری دیورتیکولی، عروق غیرطبیعی، هموروئید، بیماریهای التهابی روده و بعضی سرطان‌های گوارشی از علل احتمالی هستند. خون‌ریزی شدید ممکن است باعث افت فشار خون، تپش قلب، سرگیجه، غش و شوک ناشی از خون‌ریزی شود و در چنین شرایطی ارزیابی اورژانسی ضروری است.
علائم مرتبط با بیماری
خون‌ریزی گوارشی چیست؟
دستگاه گوارش شامل مری، معده، روده کوچک، روده بزرگ، راست‌روده و مقعد است. خون‌ریزی می‌تواند از هر قسمت این مسیر آغاز شود.
پزشکان خون‌ریزی را بر اساس محل منشأ به سه گروه اصلی تقسیم می‌کنند:
خون‌ریزی دستگاه گوارش فوقانی؛
خون‌ریزی روده کوچک؛
خون‌ریزی دستگاه گوارش تحتانی.
همچنین خون‌ریزی ممکن است حاد، مزمن، آشکار یا مخفی باشد.
خون‌ریزی گوارشی فوقانی چیست؟
Upper Gastrointestinal Bleeding معمولاً به خون‌ریزی از مری، معده یا اثنی‌عشر گفته می‌شود.
علائم کلاسیک آن عبارت‌اند از:
استفراغ خون قرمز؛
استفراغ قهوه‌ای‌رنگ شبیه تفاله قهوه؛
مدفوع سیاه، چسبناک و قیری یا Melena.
با این حال، اگر خون‌ریزی فوقانی بسیار سریع و شدید باشد، ممکن است خون قرمز یا زرشکی نیز از مقعد دفع شود.
خون‌ریزی گوارشی تحتانی چیست؟
خون‌ریزی تحتانی معمولاً از کولون، راست‌روده یا مقعد منشأ می‌گیرد.
شکل معمول آن Hematochezia یا دفع خون قرمز یا زرشکی از مقعد است.
خون ممکن است:
روی دستمال دیده شود؛
سطح مدفوع را بپوشاند؛
با مدفوع مخلوط باشد؛
یا به شکل خون و لخته بدون مدفوع دفع شود.
رنگ خون به‌تنهایی همیشه محل دقیق خون‌ریزی را مشخص نمی‌کند.
خون‌ریزی مخفی گوارشی چیست؟
در Occult GI Bleeding مقدار خون به‌اندازه‌ای کم است که بیمار آن را با چشم مشاهده نمی‌کند.
این خون‌ریزی ممکن است به‌تدریج باعث کم‌خونی فقر آهن شود و با علائمی مانند:
خستگی؛
ضعف؛
رنگ‌پریدگی؛
تنگی نفس هنگام فعالیت؛
سرگیجه
ظاهر شود.
در چنین شرایطی یافتن علت خون‌ریزی اهمیت بیشتری از صرفاً مصرف آهن دارد.
خون‌ریزی گوارشی چقدر شایع است؟خون‌ریزی گوارشی یکی از علل مهم مراجعه به اورژانس و بستری در بیمارستان است و احتمال آن با افزایش سن بیشتر می‌شود.
بر اساس داده‌های ایالات متحده، خون‌ریزی گوارشی سالانه به بیش از یک‌ونیم میلیون مراجعه پزشکی و حدود نیم میلیون بستری منجر می‌شود. خون‌ریزی فوقانی در این داده‌ها از خون‌ریزی تحتانی شایع‌تر بوده است.
این ارقام مربوط به جمعیت آمریکا هستند و میزان بروز در کشورهای مختلف می‌تواند متفاوت باشد.
علائم خون‌ریزی گوارشیاستفراغ خون
Hematemesis ممکن است به شکل خون قرمز روشن یا خون تیره ظاهر شود.
خون قرمز می‌تواند نشانه خون‌ریزی فعال باشد.
استفراغ شبیه تفاله قهوه
وقتی خون برای مدتی با اسید معده تماس پیدا کند، ممکن است ظاهر قهوه‌ای و دانه‌دانه شبیه تفاله قهوه پیدا کند.
این وضعیت نیز نشانه خون‌ریزی دستگاه گوارش فوقانی محسوب می‌شود.
مدفوع سیاه و قیری
Melena معمولاً مدفوعی بسیار تیره، چسبناک و قیری است و اغلب به خون‌ریزی قسمت‌های فوقانی دستگاه گوارش اشاره می‌کند.
قرص آهن و بعضی داروهای حاوی بیسموت نیز می‌توانند مدفوع را سیاه کنند، بنابراین سیاه بودن مدفوع همیشه به معنی خون‌ریزی نیست.
خون قرمز در مدفوع
خون قرمز روشن معمولاً از قسمت‌های پایین‌تر دستگاه گوارش منشأ می‌گیرد.
هموروئید و شقاق مقعد از علل شایع هستند، اما بیماری دیورتیکولی، التهاب روده، پولیپ و سرطان نیز باید بر اساس شرایط فرد در نظر گرفته شوند.
علائم ناشی از کم‌خونی
خون‌ریزی آهسته و طولانی ممکن است باعث:
خستگی؛
ضعف؛
رنگ‌پریدگی؛
سردرد؛
تپش قلب؛
کاهش تحمل فعالیت؛
تنگی نفس
شود.
علائم خون‌ریزی شدید
در خون‌ریزی شدید ممکن است موارد زیر ایجاد شوند:
سرگیجه شدید؛
غش؛
ضربان قلب سریع؛
افت فشار خون؛
تنفس سریع؛
پوست سرد و رنگ‌پریده؛
تعریق سرد؛
گیجی یا کاهش سطح هوشیاری.
این وضعیت می‌تواند نشان‌دهنده شوک هموراژیک باشد و یک اورژانس پزشکی است.
علت خون‌ریزی گوارشی فوقانی چیست؟زخم معده یا اثنی‌عشر
Peptic Ulcer Disease یکی از مهم‌ترین علل خون‌ریزی فوقانی است.
دو علت اصلی زخم پپتیک عبارت‌اند از:
عفونت هلیکوباکتر پیلوری؛
مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا NSAID.
ایبوپروفن، ناپروکسن و برخی داروهای مشابه می‌توانند احتمال ایجاد زخم و خون‌ریزی را افزایش دهند.
گاستریت و آسیب مخاط معده
التهاب یا آسیب پوشش معده می‌تواند باعث فرسایش مخاط و خون‌ریزی شود.
NSAIDها، هلیکوباکتر پیلوری، الکل و بعضی بیماریهای شدید از عوامل احتمالی هستند.
واریس مری و معده
در برخی بیماران مبتلا به سیروز و فشار خون پورتال، رگ‌های مری یا معده بزرگ و شکننده می‌شوند.
پارگی این واریس‌ها می‌تواند خون‌ریزی بسیار شدید و تهدیدکننده زندگی ایجاد کند.
پارگی مالوری ـ وایس
استفراغ یا عق‌زدن شدید و مکرر ممکن است باعث پارگی سطحی در محل اتصال مری و معده شود که به آن Mallory-Weiss Tear گفته می‌شود.
التهاب مری
التهاب شدید مری، برای مثال بر اثر رفلاکس، می‌تواند باعث زخم و خون‌ریزی شود.
سرطان
سرطان مری یا معده نیز می‌تواند باعث خون‌ریزی آشکار یا خون‌ریزی آهسته و کم‌خونی شود.
علت خون‌ریزی روده کوچک چیست؟علل احتمالی عبارت‌اند از:
آنژیودیسپلازی یا عروق غیرطبیعی؛
بیماری کرون؛
زخم ناشی از NSAIDها؛
برخی عفونت‌ها؛
پولیپ‌ها؛
تومورهای خوش‌خیم یا بدخیم.
خون‌ریزی روده کوچک معمولاً زمانی بیشتر مطرح می‌شود که آندوسکوپی فوقانی و کولونوسکوپی علت را پیدا نکرده باشند.
علت خون‌ریزی گوارشی تحتانی چیست؟بیماری دیورتیکولی
Diverticular Bleeding از علل مهم خون‌ریزی حاد کولون است.
خون‌ریزی ممکن است ناگهانی، بدون درد و گاهی نسبتاً زیاد باشد.
هموروئید
هموروئید می‌تواند باعث خون روشن روی دستمال، سطح مدفوع یا داخل توالت شود.
با این حال، تشخیص هموروئید نباید باعث شود سایر علل خون‌ریزی، خصوصاً در افراد دارای عوامل خطر، نادیده گرفته شوند.
شقاق مقعد
پارگی کوچک مخاط مقعد معمولاً باعث خون روشن و درد هنگام یا پس از دفع می‌شود.
آنژیودیسپلازی
رگ‌های خونی شکننده و غیرطبیعی در کولون، به‌خصوص در افراد مسن‌تر، ممکن است خون‌ریزی کنند.
بیماریهای التهابی روده
کولیت اولسراتیو و بیماری کرون می‌توانند باعث:
خون در مدفوع؛
اسهال؛
درد شکم؛
کاهش وزن
شوند.
کولیت ایسکمیک
کاهش خون‌رسانی به کولون ممکن است باعث درد شکم و دفع خون شود و بیشتر در سنین بالاتر یا افراد مبتلا به بیماریهای عروقی دیده می‌شود.
عفونت‌های روده
برخی عفونت‌های باکتریایی می‌توانند باعث اسهال خونی شوند.
پولیپ و سرطان کولورکتال
سرطان یا بعضی پولیپ‌های روده می‌توانند باعث خون‌ریزی آشکار یا مخفی شوند.
خون‌ریزی همراه با تغییر جدید در عادت دفع، کاهش وزن، کم‌خونی فقر آهن یا سابقه خانوادگی سرطان کولورکتال اهمیت بیشتری دارد.
عوامل خطر خون‌ریزی گوارشیعوامل خطر به علت بیماری بستگی دارند، اما موارد مهم شامل:
افزایش سن؛
سابقه قبلی خون‌ریزی گوارشی؛
سابقه زخم معده؛
عفونت هلیکوباکتر پیلوری؛
مصرف NSAIDها؛
مصرف آسپرین؛
داروهای ضدپلاکت؛
داروهای ضدانعقاد؛
سیروز و فشار خون پورتال؛
بیماریهای التهابی روده؛
بیماریهای عروقی؛
برخی سرطان‌های گوارشی
هستند.
داروهای رقیق‌کننده خون لزوماً یک ضایعه گوارشی ایجاد نمی‌کنند، اما می‌توانند احتمال یا شدت خون‌ریزی از یک ضایعه موجود را افزایش دهند.
عوارض خون‌ریزی گوارشیکمخونی
خون‌ریزی مزمن ممکن است ذخایر آهن را کاهش دهد و باعث کم‌خونی فقر آهن شود.
افت حجم خون
خون‌ریزی شدید حجم خون در گردش را کاهش می‌دهد و می‌تواند موجب افت فشار شود.
شوک
اگر خون‌ریزی شدید ادامه پیدا کند، خون‌رسانی اندام‌های حیاتی کاهش پیدا می‌کند و شوک ایجاد می‌شود.
آسیب اندام‌ها
افت شدید و طولانی فشار خون می‌تواند عملکرد کلیه، قلب، مغز و سایر اندام‌ها را مختل کند.
عود خون‌ریزی
برخی علل، مانند زخم‌های پرخطر، واریس‌ها، بیماری دیورتیکولی یا آنژیودیسپلازی، ممکن است دوباره خون‌ریزی کنند.
آیا خون‌ریزی گوارشی خطرناک است؟شدت آن بسیار متفاوت است.
مقدار کمی خون ناشی از یک شقاق مقعد با خون‌ریزی شدید واریس مری قابل مقایسه نیست.
در ارزیابی پزشکی، تنها مقدار ظاهری خون اهمیت ندارد. فشار خون، ضربان قلب، بیماریهای زمینه‌ای، داروها و نتایج آزمایش نیز در تعیین شدت نقش دارند.
همچنین در خون‌ریزی بسیار حاد، هموگلوبین اولیه ممکن است هنوز کاهش قابل‌توجهی نشان ندهد؛ بنابراین یک آزمایش خون اولیه ظاهراً مناسب، خون‌ریزی شدید را به‌تنهایی رد نمی‌کند.
تشخیص خون‌ریزی گوارشیشرح حال
پزشک درباره موارد زیر سؤال می‌کند:
رنگ و مقدار خون؛
استفراغ؛
رنگ مدفوع؛
درد شکم؛
سابقه زخم؛
بیماری کبدی؛
بیماریهای روده؛
مصرف NSAID؛
آسپرین؛
داروهای ضدپلاکت و ضدانعقاد؛
سابقه خون‌ریزی قبلی.
معاینه
فشار خون، ضربان قلب، سطح هوشیاری و علائم کم‌آبی یا شوک بررسی می‌شوند.
معاینه شکم و در بعضی موارد معاینه مقعد نیز ممکن است انجام شود.
آزمایش خونآزمایشهای رایج می‌توانند شامل:
CBC و هموگلوبین؛
پلاکت؛
عملکرد کلیه؛
الکترولیت‌ها؛
آزمایش‌های کبد؛
آزمایش‌های انعقادی؛
گروه خون و آماده‌سازی خون در موارد شدید
باشند.
در خون‌ریزی ادامه‌دار، CBC ممکن است چند بار تکرار شود.
آندوسکوپی فوقانیUpper GI Endoscopy یا EGD برای بررسی مری، معده و اثنی‌عشر استفاده می‌شود.
مزیت مهم آندوسکوپی این است که پزشک می‌تواند هم‌زمان علت را پیدا کرده و در بسیاری موارد خون‌ریزی را درمان کند.
در بیماران بستری مبتلا به خون‌ریزی فوقانی، آندوسکوپی معمولاً پس از پایدارسازی بیمار و در ۲۴ ساعت نخست انجام می‌شود.
در خون‌ریزی مشکوک به واریس مری، ارزیابی و درمان آندوسکوپیک معمولاً زودتر و پس از پایدارسازی بیمار انجام می‌شود.
کولونوسکوپیکولونوسکوپی برای بررسی راست‌روده و کولون استفاده می‌شود.
در فرد پایدار مبتلا به خون‌ریزی تحتانی که نیازمند بستری است، کولونوسکوپی معمولاً پس از آماده‌سازی مناسب روده انجام می‌شود.
بر اساس شواهد جدید، انجام کولونوسکوپی اورژانسی در کمتر از ۲۴ ساعت برای همه بیماران بستری مبتلا به خون‌ریزی تحتانی لزوماً پیامدهایی مانند عود خون‌ریزی را بهتر نمی‌کند. زمان مناسب بر اساس شدت و وضعیت بیمار انتخاب می‌شود.
CT آنژیوگرافیدر خون‌ریزی تحتانی شدید و فعال، CT Angiography یا CTA می‌تواند محل خروج فعال خون را پیدا کند.
اگر CTA خون‌ریزی فعال را نشان دهد، آنژیوگرافی و درمان عروقی ممکن است مرحله بعدی باشد.
آنژیوگرافی و آمبولیزاسیونرادیولوژیست مداخله‌ای می‌تواند از طریق رگ‌ها به شریان خون‌ریزی‌کننده برسد و با Embolization جریان خون آن را متوقف کند.
این روش به‌خصوص برای خون‌ریزی شدید و فعالی که با آندوسکوپی قابل‌کنترل نیست اهمیت دارد.
کپسول آندوسکوپیاگر آندوسکوپی فوقانی و کولونوسکوپی منبع خون‌ریزی را پیدا نکنند و احتمال خون‌ریزی روده کوچک وجود داشته باشد، Capsule Endoscopy ممکن است انجام شود.
فرد یک کپسول کوچک حاوی دوربین را می‌بلعد و دوربین هنگام عبور از روده تصاویر متعددی ثبت می‌کند.
درمان خون‌ریزی گوارشیدرمان به سه سؤال اصلی بستگی دارد:
شدت خون‌ریزی چقدر است؟
خون از کدام قسمت دستگاه گوارش می‌آید؟
علت اصلی چیست؟
در خون‌ریزی شدید، اولویت اصلی حفظ گردش خون و عملکرد اندام‌هاست.
ممکن است اقدامات زیر انجام شوند:
قرار دادن مسیر وریدی؛
تزریق مایعات؛
آزمایش‌های فوری؛
پایش فشار و ضربان قلب؛
تزریق خون در صورت نیاز.
در بسیاری از بیماران بستری با خون‌ریزی فوقانی، راهبرد نسبتاً محدودکننده برای تزریق خون استفاده می‌شود و برای اکثر بیماران بدون شرایط خاص، هموگلوبین حدود ۷ گرم در دسی‌لیتر یکی از آستانه‌های رایج برای بررسی نیاز به تزریق است.
این عدد یک دستور ثابت برای همه بیماران نیست. بیماری قلبی، خون‌ریزی بسیار شدید، شوک و وضعیت بالینی می‌توانند تصمیم را تغییر دهند.
درمان آندوسکوپیکپزشک می‌تواند هنگام آندوسکوپی از روش‌هایی مانند:
کلیپس؛
درمان حرارتی؛
تزریق برخی مواد؛
بستن با باند؛
پودر یا ژل هموستاتیک
برای متوقف کردن خون‌ریزی استفاده کند.
انتخاب روش به محل و علت خون‌ریزی بستگی دارد.
درمان خون‌ریزی ناشی از زخم معدهپس از کنترل آندوسکوپیک زخم‌های پرخطر، داروهای مهارکننده پمپ پروتون یا PPI نقش مهمی در کاهش احتمال خون‌ریزی مجدد دارند.
اگر هلیکوباکتر پیلوری وجود داشته باشد، باید درمان مناسب برای از بین بردن عفونت انجام و موفقیت درمان نیز تأیید شود.
در صورت ارتباط زخم با NSAIDها، ادامه مصرف این داروها باید با پزشک بررسی شود.
درمان خون‌ریزی واریسیاگر در فرد مبتلا به سیروز احتمال خون‌ریزی واریس مری یا معده مطرح باشد، درمان بیمارستانی معمولاً شامل:
پایدارسازی گردش خون؛
داروهای کاهش‌دهنده فشار پورتال مانند Octreotide یا Terlipressin؛
آنتی‌بیوتیک کوتاه‌مدت؛
آندوسکوپی زودهنگام
است.
برای واریس مری، بستن واریس با باند یکی از روش‌های اصلی کنترل خون‌ریزی است.
در بیماران پرخطر منتخب ممکن است ایجاد مسیر داخل کبدی به نام TIPS در مراحل اولیه مطرح شود.
درمان خون‌ریزی تحتانیدرمان به علت بستگی دارد.
در خون‌ریزی دیورتیکولی یا عروقی ممکن است از کلیپس، درمان حرارتی یا روش‌های آندوسکوپیک دیگر استفاده شود.
در خون‌ریزی شدید فعال، CTA و سپس آمبولیزاسیون می‌توانند نقش مهمی داشته باشند.
جراحی امروزه بیشتر برای مواردی در نظر گرفته می‌شود که خون‌ریزی شدید با روش‌های آندوسکوپیک یا عروقی قابل‌کنترل نباشد یا بیماری زمینه‌ای خود نیازمند جراحی باشد.
داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکتداروهایی مانند Warfarin، Apixaban، Rivaroxaban، Dabigatran، Aspirin و Clopidogrel می‌توانند مدیریت خون‌ریزی را پیچیده‌تر کنند.
در خون‌ریزی تهدیدکننده زندگی ممکن است پزشک بر اساس داروی مصرفی و شدت خون‌ریزی از درمان‌های بازگرداننده اثر ضدانعقاد استفاده کند.
با این حال قطع طولانی داروهای ضدانعقاد یا ضدپلاکت می‌تواند احتمال سکته مغزی، لخته یا حمله قلبی را افزایش دهد.
بنابراین بیمار نباید بدون نظر پزشک این داروها را خودسرانه قطع یا دوباره شروع کند.
درمان خانگیبرای خون‌ریزی گوارشی حاد یا مشکوک به خون‌ریزی قابل‌توجه، درمان خانگی مناسب نیست.
مصرف خودسرانه داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن و ناپروکسن می‌تواند برخی خون‌ریزی‌ها را تشدید کند.
همچنین نباید با مصرف آهن یا مکمل‌ها، علت کم‌خونی ناشی از خون‌ریزی احتمالی را بدون بررسی پزشکی پنهان کرد.
تغذیه در خون‌ریزی گوارشیهیچ رژیم واحدی برای درمان تمام انواع خون‌ریزی وجود ندارد.
توصیه غذایی به علت بستگی دارد. برای مثال:
درمان زخم پپتیک بر درمان علت آن متمرکز است؛
در بیماری کبدی و واریس، ترک الکل اهمیت زیادی دارد؛
در برخی افراد مبتلا به هموروئید یا بیماری دیورتیکولی، دریافت مناسب فیبر می‌تواند برای مشکلات زمینه‌ای مفید باشد.
غذا به‌تنهایی نمی‌تواند خون‌ریزی فعال قابل‌توجه را متوقف کند.
پیشگیری از خون‌ریزی گوارشیهمه موارد قابل پیشگیری نیستند، اما می‌توان بعضی عوامل خطر را کاهش داد:
از NSAIDها بیش از مقدار یا مدت توصیه‌شده استفاده نکنید؛
اگر سابقه زخم یا خون‌ریزی دارید، مصرف مسکن‌ها را با پزشک بررسی کنید؛
عفونت هلیکوباکتر پیلوری را در صورت تشخیص درمان کنید؛
بیماری کبدی را به‌درستی پیگیری کنید؛
از مصرف زیاد الکل خودداری کنید؛
سیگار را ترک کنید؛
برنامه غربالگری سرطان کولورکتال را متناسب با سن و خطر فردی رعایت کنید.
احتمال خون‌ریزی گوارشی با افزایش سن بیشتر می‌شود.
مصرف هم‌زمان NSAID، آسپرین، ضدپلاکت و ضدانعقاد نیز در این گروه بیشتر است و می‌تواند شدت خون‌ریزی را افزایش دهد.
در سالمندان حتی مقدار نسبتاً متوسط خون‌ریزی ممکن است به دلیل بیماریهای قلبی، کلیوی یا سایر مشکلات زمینه‌ای عوارض بیشتری ایجاد کند.
خون‌ریزی گوارشی در کودکانعلل خون‌ریزی در کودکان با بزرگسالان تفاوت‌هایی دارد.
شقاق مقعد از علل شایع خون روشن در کودکان است، اما بیماری‌هایی مانند دیورتیکول مکل، عفونت‌ها و سایر مشکلات گوارشی نیز ممکن است مطرح باشند.
استفراغ خون، مدفوع سیاه یا خون‌ریزی قابل‌توجه در کودک باید توسط پزشک ارزیابی شود.
آیا خون‌ریزی گوارشی عود می‌کند؟بله.
احتمال عود به علت اولیه بستگی دارد. برای مثال، در صورت باقی ماندن هلیکوباکتر پیلوری، ادامه مصرف NSAID، درمان نشدن واریس‌ها یا وجود بعضی ضایعات عروقی احتمال خون‌ریزی مجدد بیشتر می‌شود.
پس از یک خون‌ریزی جدی، برنامه پیشگیری از عود بخش مهمی از درمان است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟مراجعه پزشکی
ارزیابی پزشکی مناسب است اگر:
خون در مدفوع مشاهده شده است؛
خون‌ریزی مقعدی تکرار می‌شود؛
مدفوع غیرقابل‌توضیح سیاه و قیری شده است؛
کم‌خونی فقر آهن بدون علت مشخص وجود دارد؛
خون‌ریزی با کاهش وزن یا تغییر عادت دفع همراه است؛
فرد داروی ضدانعقاد یا ضدپلاکت مصرف می‌کند.
مراجعه فوری یا اورژانسی
مراجعه فوری ضروری است اگر:
استفراغ خون وجود دارد؛
مقدار زیادی خون یا لخته از مقعد دفع می‌شود؛
مدفوع سیاه همراه با ضعف یا سرگیجه وجود دارد؛
فرد غش کرده یا نزدیک غش است؛
تنگی نفس یا درد قفسه سینه ایجاد شده است؛
ضربان قلب بسیار سریع یا فشار خون پایین است؛
پوست سرد، رنگ‌پریده و عرق‌کرده است؛
گیجی یا کاهش هوشیاری ایجاد شده است.
۱. خون‌ریزی گوارشی چیست؟
خون‌ریزی از هر قسمت دستگاه گوارش، از مری تا مقعد، است و معمولاً علامت یک بیماری زمینه‌ای محسوب می‌شود.
۲. مدفوع سیاه همیشه نشانه خون‌ریزی است؟
خیر. آهن و بعضی داروهای حاوی بیسموت نیز می‌توانند مدفوع را سیاه کنند، اما مدفوع سیاه قیری و غیرعادی باید بررسی شود.
۳. خون روشن در مدفوع یعنی هموروئید؟
ممکن است، اما تنها علت نیست. شقاق، بیماری دیورتیکولی، التهاب، پولیپ و سرطان نیز می‌توانند باعث خون‌ریزی شوند.
۴. استفراغ شبیه تفاله قهوه به چه معناست؟
معمولاً به وجود خون تغییرکرده در معده اشاره دارد و یکی از علائم خون‌ریزی فوقانی است.
۵. آیا خون‌ریزی گوارشی ممکن است بدون خون قابل مشاهده باشد؟
بله. خون‌ریزی مخفی ممکن است فقط با آزمایش یا به دلیل کم‌خونی مشخص شود.
۶. آیا خون‌ریزی گوارشی خطرناک است؟
می‌تواند از بسیار خفیف تا تهدیدکننده زندگی متغیر باشد. خون‌ریزی شدید ممکن است باعث شوک شود.
۷. شایع‌ترین علت خون‌ریزی معده چیست؟
زخم پپتیک یکی از علل مهم است و هلیکوباکتر پیلوری و NSAIDها نقش مهمی در ایجاد آن دارند.
۸. آیا ایبوپروفن می‌تواند باعث خون‌ریزی گوارشی شود؟
بله. NSAIDهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن می‌توانند خطر زخم و خون‌ریزی را افزایش دهند.
۹. آیا داروهای رقیق‌کننده خون باعث خون‌ریزی می‌شوند؟
این داروها می‌توانند احتمال یا شدت خون‌ریزی را افزایش دهند، اما اغلب وجود یک ضایعه زمینه‌ای نیز باید بررسی شود.
۱۰. آیا باید داروی رقیق‌کننده خون را هنگام خون‌ریزی قطع کرد؟
تصمیم به قطع یا بازگرداندن اثر دارو باید توسط پزشک گرفته شود؛ قطع خودسرانه می‌تواند خطر لخته و سکته را افزایش دهد.
۱۱. خون‌ریزی گوارشی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
بر اساس شرح حال، معاینه، آزمایش خون و بسته به محل احتمالی خون‌ریزی با آندوسکوپی، کولونوسکوپی، CTA یا سایر روش‌ها.
۱۲. آیا آندوسکوپی فقط برای تشخیص است؟
خیر. پزشک می‌تواند در همان زمان با کلیپس، حرارت، باند و روش‌های دیگر خون‌ریزی را متوقف کند.
۱۳. اگر آندوسکوپی و کولونوسکوپی طبیعی باشند چه می‌شود؟
در صورت ادامه احتمال خون‌ریزی، روده کوچک ممکن است با کپسول آندوسکوپی یا روش‌های دیگر بررسی شود.
۱۴. آیا خون‌ریزی گوارشی قابل درمان است؟
در بسیاری از موارد بله. درمان موفق به یافتن و درمان علت اصلی بستگی دارد.
۱۵. چه زمانی خون‌ریزی گوارشی اورژانسی است؟
خون‌ریزی زیاد، استفراغ خون، مدفوع سیاه همراه ضعف، غش، افت فشار، تپش قلب، تنگی نفس یا گیجی نیازمند ارزیابی فوری است.
خون‌ریزی گوارشی یک علامت است و می‌تواند از هر قسمت دستگاه گوارش منشأ بگیرد.
خون‌ریزی می‌تواند فوقانی، روده باریک یا تحتانی و همچنین حاد یا مزمن باشد.
استفراغ خون و مدفوع سیاه قیری بیشتر با خون‌ریزی فوقانی ارتباط دارند.
خون قرمز از مقعد اغلب از قسمت‌های پایین دستگاه گوارش می‌آید، اما خون‌ریزی فوقانی شدید نیز می‌تواند چنین ظاهری داشته باشد.
زخم پپتیک، واریس، بیماری دیورتیکولی، عروق غیرطبیعی، هموروئید، التهاب و سرطان از علل مهم هستند.
آندوسکوپی و کولونوسکوپی علاوه بر تشخیص می‌توانند برای متوقف کردن خون‌ریزی استفاده شوند.
CTA و آمبولیزاسیون در برخی خون‌ریزی‌های شدید و فعال کاربرد دارند.
خون‌ریزی مزمن می‌تواند باعث کم‌خونی فقر آهن شود.
مصرف NSAIDها و بعضی داروهای ضدانعقاد می‌تواند خطر یا شدت خون‌ریزی را افزایش دهد.
خون‌ریزی همراه با غش، افت فشار، استفراغ خون، تنگی نفس یا گیجی یک وضعیت اورژانسی است.
مورد | اطلاعات |
|---|---|
نام فارسی | خون‌ریزی گوارشی |
نام انگلیسی | Gastrointestinal Bleeding |
نام اختصاری | GI Bleeding |
دسته | علامت یا عارضه بیماریهای دستگاه گوارش |
محل درگیری | مری، معده، روده کوچک، کولون، راست‌روده یا مقعد |
انواع اصلی | فوقانی، روده کوچک و تحتانی |
از نظر زمان | حاد یا مزمن |
از نظر ظاهر | آشکار یا مخفی |
عفونی است؟ | خود خون‌ریزی خیر؛ برخی علل آن ممکن است عفونی باشند |
مسری است؟ | خیر |
قابل درمان است؟ | در بسیاری موارد بله؛ به علت زمینه‌ای بستگی دارد |
علائم مهم | استفراغ خون، مدفوع سیاه، خون قرمز در مدفوع، ضعف و سرگیجه |
علائم خطر | غش، افت فشار، تپش قلب، تنگی نفس، گیجی و خون‌ریزی شدید |
علل مهم فوقانی | زخم پپتیک، گاستریت، واریس، پارگی مالوری ـ وایس و سرطان |
علل مهم تحتانی | بیماری دیورتیکولی، آنژیودیسپلازی، هموروئید، کولیت، پولیپ و سرطان |
عوامل خطر مهم | افزایش سن، سابقه خون‌ریزی، NSAID، ضدانعقاد، سیروز و بیماریهای گوارشی |
آزمایش‌های مهم | CBC، آزمایش انعقاد، عملکرد کلیه و کبد و بررسی گروه خون |
روش‌های تشخیص | آندوسکوپی، کولونوسکوپی، CTA، آنژیوگرافی و کپسول آندوسکوپی |
درمان | پایدارسازی بیمار، درمان آندوسکوپیک، دارو، آمبولیزاسیون و در موارد منتخب جراحی |
تخصص مرتبط | گوارش و کبد |
تخصص‌های دیگر | طب اورژانس، جراحی عمومی، رادیولوژی مداخله‌ای و مراقبت‌های ویژه |
منبع و بازبینی محتوا
بازبینی محتوا
طاهره چگینی
محتوای آموزشی اولیه؛ بازبینی پزشک لازم است.
منبع علمی صفحه
مشاهده منبعتخصصهای مرتبط
این صفحه برای اطلاع‌رسانی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.