آسان دکتر

راهنمای سلامت

عفونت مجاری ادراری

Urinary tract infection

عفونت مجاری ادراری یا Urinary Tract Infection (UTI) زمانی ایجاد می‌شود که میکروب‌ها، معمولاً باکتری‌ها، در بخشی از دستگاه ادراری تکثیر شوند. عفونت ممکن است فقط مثانه را درگیر کند که به آن سیستیت (Cystitis) گفته می‌شود یا به کلیه‌ها گسترش پیدا کند و پیلونفریت (Pyelonephritis) ایجاد کند. سوزش هنگام ادرار، تکرر و فوریت ادرار، احساس فشار یا درد پایین شکم و گاهی خون در ادرار از علائم شایع عفونت مثانه هستند. اگر تب، لرز، درد پهلو، تهوع یا استفراغ اضافه شود، احتمال عفونت کلیه یا عفونت سیستمیک بیشتر می‌شود. بیشتر UTIها توسط باکتری‌هایی ایجاد می‌شوند که به‌طور طبیعی در دستگاه گوارش زندگی می‌کنند؛ اشرشیا کلی (E. coli) شایع‌ترین عامل سیستیت است. درمان به محل عفونت، جنسیت، بارداری، سابقه عفونت، بیماری‌های زمینه‌ای و مقاومت میکروبی منطقه بستگی دارد. همه افرادی که در آزمایش ادرار باکتری دارند نیاز به آنتی‌بیوتیک ندارند؛ وجود باکتری در ادرار بدون علامت، در بیشتر افراد نباید درمان شود. در مقابل، عفونت همراه تب، درگیری کلیه، بارداری یا انسداد دستگاه ادراری اهمیت بیشتری دارد و ممکن است نیازمند درمان سریع باشد.

علائم مرتبط با بیماری

احساس تخلیه ناقص ادراراحساس تخلیه نشدن کامل مثانهاحساس سردی و تنگی در ناحیه پایین شکمادرار تیره یا صورتیادرار تیره‌رنگادرار کدر یا بدبوادرار کف‌آلود یا حباب‌دارادرار کم‌حجمادرار نارنجی‌رنگافزایش حجم یا تعداد دفعات ادراربروز علائم خستگی، تب و لرزبیدار شدن شبانه برای ادرار کردنتاول روی اندام تناسلیتب یا لرز همراه درد پهلوتغییر رنگ یا کدورت ادرارتکرر ادرار در روز و شبتکرر ادرار در طول روزتکرر ادرار یا احساس فشار در مثانهتورم پاها همراه کاهش ادرارتورم ناحیه شرمگاهیخون در ادرارخیس کردن بستر در کودکانی که قبلاً در طول شب رختخواب را خیس نمی کردندخیس کردن تخت در کودکی که قبلاً توالت را آموزش دیده استدرد پهلو شبیه سنگ کلیهدرد پهلو هنگام ادراردرد تیرکشنده از پهلو به کشاله ران یا اندام تناسلیدرد در ناحیه کلیه یا پهلودرد درفعالیت جنسیدرد هنگام ادرار یا دفع مدفوعدرد یا تورم بالای استخوان شرمگاهیدرد یا خستگی پس از ادرار کردندرد یا دشواری هنگام ادرار کردندشواری در شروع یا قطع جریان ادراررگهای دردناک یا متورم در کیسه بیضهسوزش شدید هنگام ادرارسوزش هنگام ادرارسوزش یا خارش هنگام ادرارسوزش یا درد هنگام ادرار کردنشب‌ادراریقطع شدن یا ناتوانی در دفع ادرارکاهش شدید حجم ادرارکاهش قابل توجه ادرار یا دشواری دفع ادرارلخته خون در ادرارمیل شدید و ناگهانی به ادراراحساس سوزش یا درد سوزان در پایین شکمگرفتگی یا انقباض ناگهانی در پایین شکم

عفونت مجاری ادراری چیست؟

دستگاه ادراری شامل:

  • کلیه‌ها؛

  • حالب‌ها؛

  • مثانه؛

  • مجرای ادرار

است.

میکروب‌ها می‌توانند هر قسمت از این سیستم را درگیر کنند.

در بسیاری از موارد، باکتری‌ها از ناحیه اطراف مجرای ادرار وارد شده و به سمت مثانه حرکت می‌کنند.

طبقه‌بندی جدید UTI

در گذشته عفونت‌ها اغلب به دو گروه «ساده» و «پیچیده» تقسیم می‌شدند.

راهنمای جدید انجمن اورولوژی اروپا بیشتر بر تفکیک زیر تأکید می‌کند:

عفونت موضعی

Localised UTI معمولاً همان سیستیت است؛ یعنی عفونت محدود به مثانه بدون علائم سیستمیک.

عفونت سیستمیک

Systemic UTI زمانی مطرح می‌شود که علائم عمومی مانند تب، لرز یا بدحالی وجود داشته باشند.

پیلونفریت، پروستاتیت حاد و اوروسپسیس نمونه‌هایی از عفونت سیستمیک هستند.

وجود عواملی مانند سنگ، انسداد، کاتتر یا ضعف ایمنی نیز می‌تواند احتمال روند دشوارتر بیماری را افزایش دهد.

سیستیت چیست؟

Cystitis عفونت محدود به مثانه است.

علائم معمول شامل:

  • سوزش هنگام ادرار؛

  • تکرر ادرار؛

  • فوریت ادرار؛

  • دفع حجم کم ادرار در هر بار؛

  • فشار یا درد بالای استخوان شرمگاهی؛

  • گاهی خون در ادرار

هستند.

سیستیت معمولاً با تب بالا، لرز یا درد قابل‌توجه پهلو همراه نیست.

اگر این علائم وجود داشته باشند، احتمال درگیری قسمت بالاتر دستگاه ادراری مطرح می‌شود.

پیلونفریت یا عفونت کلیه چیست؟

Pyelonephritis عفونت کلیه و قسمت بالایی دستگاه ادراری است و جدی‌تر از سیستیت محسوب می‌شود.

علائم ممکن است شامل:

  • تب بالاتر از ۳۸ درجه؛

  • لرز؛

  • درد پهلو یا پشت؛

  • حساسیت در محل کلیه؛

  • تهوع؛

  • استفراغ؛

  • ضعف و بدحالی

باشند.

علائم سیستیت مانند سوزش و تکرر ادرار ممکن است هم‌زمان وجود داشته باشند یا وجود نداشته باشند.

عفونت ادراری چقدر شایع است؟

UTI یکی از شایع‌ترین عفونت‌های باکتریایی است.

عفونت مثانه در زنان بسیار شایع‌تر از مردان است. نزدیک به نیمی از زنان در طول زندگی دست‌کم یک بار سیستیت را تجربه می‌کنند و تقریباً یک‌سوم زنان تا ۲۴ سالگی حداقل یک حمله داشته‌اند.

یکی از دلایل شیوع بیشتر در زنان، کوتاه‌تر بودن مجرای ادرار و فاصله کمتر آن با ناحیه اطراف مقعد است.

علت عفونت ادراری چیست؟

بیشتر UTIها در اثر ورود باکتری‌های دستگاه گوارش به مجرای ادرار ایجاد می‌شوند.

اشریشیا کلی

Escherichia coli یا E. coli شایع‌ترین عامل عفونت مثانه است.

این باکتری به‌طور طبیعی در روده وجود دارد اما ورود آن به دستگاه ادراری می‌تواند عفونت ایجاد کند.

سایر باکتری‌ها

میکروب‌هایی مانند:

  • Klebsiella؛

  • Proteus؛

  • Enterococcus؛

  • Staphylococcus saprophyticus

نیز می‌توانند UTI ایجاد کنند.

نوع باکتری در افراد دارای کاتتر، بستری‌های مکرر یا مصرف آنتی‌بیوتیک قبلی ممکن است متفاوت باشد.

آیا UTI یک بیماری مقاربتی است؟

معمولاً خیر.

سیستیت معمولی یک عفونت مقاربتی محسوب نمی‌شود.

اما فعالیت جنسی می‌تواند احتمال حرکت باکتری‌ها به سمت مجرای ادرار و ایجاد سیستیت را افزایش دهد.

از طرف دیگر، برخی عفونت‌های مقاربتی مانند:

  • کلامیدیا؛

  • سوزاک؛

  • تریکوموناس

می‌توانند سوزش هنگام ادرار ایجاد کنند و با UTI اشتباه شوند.

وجود ترشح واژن یا آلت، زخم تناسلی، درد هنگام رابطه یا تماس جنسی پرخطر احتمال تشخیص دیگری مانند STI را بیشتر می‌کند.

علائم عفونت مثانه

علائم شایع عبارت‌اند از:

  • سوزش یا درد هنگام ادرار؛

  • تکرر ادرار؛

  • فوریت ادرار؛

  • احساس تخلیه ناکامل مثانه؛

  • درد یا فشار پایین شکم؛

  • ادرار خونی.

آیا ادرار بدبو نشانه UTI است؟

ممکن است همراه UTI دیده شود، اما بوی ادرار به‌تنهایی برای تشخیص عفونت کافی نیست.

کم‌آبی، بعضی غذاها، مکمل‌ها و داروها نیز می‌توانند بوی ادرار را تغییر دهند.

همین مسئله درباره ادرار کدر نیز صدق می‌کند.

به‌خصوص در فرد دارای کاتتر، کدر یا بدبو بودن ادرار بدون علائم دیگر نباید به‌تنهایی باعث تجویز آنتی‌بیوتیک شود.

آیا خون در ادرار در UTI رخ می‌دهد؟

بله.

التهاب مثانه می‌تواند باعث خون میکروسکوپی یا حتی ادرار صورتی و قرمز شود.

اما خون در ادرار علل دیگری نیز دارد، از جمله:

  • سنگ؛

  • بیماری کلیوی؛

  • مشکلات پروستات؛

  • و برخی تومورهای دستگاه ادراری.

اگر خون پس از درمان عفونت باقی بماند یا بدون علائم عفونت ایجاد شود، بررسی جداگانه لازم است.

علائم خطر و عفونت سیستمیک

موارد زیر می‌توانند نشان‌دهنده عفونت جدی‌تر باشند:

  • تب بالا؛

  • لرز شدید؛

  • درد پهلو؛

  • استفراغ؛

  • ضربان قلب بالا؛

  • افت فشار؛

  • گیجی؛

  • ضعف شدید؛

  • کاهش هوشیاری.

در چنین شرایطی احتمال پیلونفریت یا اوروسپسیس باید بررسی شود.

اوروسپسیس چیست؟

اگر عفونت دستگاه ادراری باعث پاسخ شدید سیستمیک بدن و اختلال عملکرد اندام‌ها شود، Urosepsis ایجاد می‌شود.

این وضعیت ممکن است تهدیدکننده حیات باشد و نیازمند درمان فوری بیمارستانی است.

خطر در افرادی که:

  • انسداد ادراری؛

  • سنگ؛

  • کاتتر؛

  • نقص ایمنی؛

  • سن بالا؛

  • یا بیماری‌های زمینه‌ای شدید

دارند بیشتر است.

عوامل خطر عفونت ادراری

فعالیت جنسی

فعالیت جنسی یکی از عوامل مرتبط با سیستیت در زنان جوان است.

اسپرم‌کش‌ها

استفاده از Spermicide با افزایش احتمال UTI عودکننده ارتباط دارد.

بارداری

بارداری تغییراتی در دستگاه ادراری ایجاد می‌کند که خطر عفونت بالارونده را افزایش می‌دهد.

یائسگی

کاهش استروژن پس از یائسگی می‌تواند مخاط واژن و مجاری ادراری را تغییر دهد و احتمال عود UTI را بیشتر کند.

تخلیه ناقص مثانه

باقی ماندن مقدار زیادی ادرار در مثانه محیط مساعدتری برای رشد باکتری ایجاد می‌کند.

علل آن می‌تواند شامل:

  • بزرگی پروستات؛

  • اختلال عصبی مثانه؛

  • افتادگی اندام‌های لگنی

باشد.

سنگ و انسداد

سنگ کلیه یا حالب و سایر انسدادها می‌توانند خطر عفونت شدید را افزایش دهند.

کاتتر ادراری

هرچه مدت استفاده از کاتتر بیشتر باشد، احتمال وجود باکتری در ادرار افزایش پیدا می‌کند.

دیابت و نقص ایمنی

در بعضی بیماران این شرایط می‌توانند احتمال روند شدیدتر یا عفونت با میکروب‌های مقاوم را افزایش دهند.

تشخیص عفونت ادراری

شرح حال

در یک زن غیرحامله و بدون عوامل خطر، وجود هم‌زمان:

  • سوزش ادرار؛

  • تکرر؛

  • فوریت ادرار

و نبود ترشح یا تحریک واژن می‌تواند احتمال سیستیت را بسیار بالا ببرد.

در این شرایط همیشه برای تشخیص اولیه کشت ادرار لازم نیست.

آزمایش ادرار

آزمایش ادرار ممکن است مواردی مانند:

  • گلبول سفید؛

  • لکوسیت استراز؛

  • نیتریت؛

  • خون

را نشان دهد.

مثبت بودن نیتریت می‌تواند احتمال عفونت با برخی باکتری‌ها را افزایش دهد، اما منفی بودن آن UTI را کاملاً رد نمی‌کند.

کشت ادرار

Urine Culture مشخص می‌کند:

  • آیا باکتری رشد کرده است؛

  • چه میکروبی وجود دارد؛

  • به کدام آنتی‌بیوتیک‌ها حساس یا مقاوم است.

چه زمانی کشت ادرار اهمیت بیشتری دارد؟

کشت معمولاً در موارد زیر توصیه می‌شود:

  • احتمال پیلونفریت یا عفونت سیستمیک؛

  • بارداری؛

  • مردان؛

  • علائم غیرمعمول؛

  • عفونت‌های عودکننده؛

  • عدم پاسخ به درمان؛

  • بازگشت زودهنگام علائم؛

  • خطر بالای باکتری مقاوم.

در پیلونفریت، کشت ادرار باید انجام شود.

نحوه گرفتن نمونه ادرار

برای کاهش آلودگی نمونه، معمولاً از نمونه وسط جریان ادرار استفاده می‌شود.

فرد ابتدا مقدار کمی ادرار را وارد توالت کرده و سپس بدون قطع جریان، بخشی را در ظرف استریل جمع‌آوری می‌کند.

در صورت امکان، نمونه برای کشت بهتر است قبل از شروع آنتی‌بیوتیک گرفته شود.

آیا تصویربرداری لازم است؟

در سیستیت معمولی معمولاً خیر.

سونوگرافی یا CT ممکن است در موارد زیر لازم شوند:

  • احتمال انسداد؛

  • سنگ؛

  • پیلونفریت شدید؛

  • عدم بهبود مناسب؛

  • بدحال شدن بیمار؛

  • عفونت‌های غیرمعمول یا برخی عفونت‌های مکرر.

در پیلونفریت همراه احتمال انسداد، بررسی تصویربرداری اهمیت زیادی دارد.

درمان عفونت مثانه

درمان باید بر اساس:

  • محل عفونت؛

  • جنسیت؛

  • بارداری؛

  • عملکرد کلیه؛

  • حساسیت دارویی؛

  • سابقه کشت قبلی؛

  • مقاومت منطقه‌ای

انتخاب شود.

آنتی‌بیوتیک‌های سیستیت در زنان

در زنان مبتلا به سیستیت ساده، داروهایی که در راهنماهای تخصصی به‌عنوان گزینه‌های خط اول مطرح می‌شوند شامل:

  • Nitrofurantoin؛

  • Fosfomycin؛

  • Pivmecillinam

هستند.

دسترسی به این داروها در کشورهای مختلف متفاوت است.

تری‌متوپریم یا کوتریموکسازول نیز در مناطقی که میزان مقاومت پایین باشد و شرایط بیمار اجازه دهد ممکن است استفاده شوند.

انتخاب دقیق باید با الگوی مقاومت محلی و وضعیت فرد هماهنگ باشد.

چرا هر آنتی‌بیوتیکی مناسب نیست؟

مقاومت E. coli به بعضی داروها در بسیاری از نقاط جهان زیاد شده است.

به همین دلیل مصرف تجربی برخی پنی‌سیلین‌های ساده مانند آمپی‌سیلین یا آموکسی‌سیلین برای سیستیت معمولاً انتخاب مناسبی نیست، مگر اینکه نتیجه کشت حساسیت میکروب را نشان دهد.

همچنین فلوروکینولون‌ها مانند سیپروفلوکساسین به دلیل عوارض بالقوه مهم و اثر آنها بر مقاومت میکروبی، برای سیستیت ساده معمولاً زمانی استفاده می‌شوند که گزینه‌های مناسب‌تر قابل استفاده نباشند.

آیا UTI همیشه به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد؟

همه شرایطی که در آنها باکتری در ادرار دیده می‌شود به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند.

در بعضی زنان غیرسالمند و غیرحامله با سیستیت خفیف، پس از بررسی خطرها ممکن است رویکرد کنترل علائم و تأخیر کوتاه در شروع آنتی‌بیوتیک مطرح شود.

با این حال درمان بدون آنتی‌بیوتیک ممکن است:

  • علائم را طولانی‌تر کند؛

  • احتمال نیاز بعدی به آنتی‌بیوتیک را افزایش دهد؛

  • و اندکی خطر پیلونفریت را بیشتر کند.

این رویکرد برای همه افراد مناسب نیست و در بارداری، عفونت سیستمیک و افراد دارای عوامل خطر نباید خودسرانه انتخاب شود.

عفونت کلیه چگونه درمان می‌شود؟

پیلونفریت به آنتی‌بیوتیکی نیاز دارد که به بافت کلیه و خون غلظت مناسبی برسد.

به همین دلیل داروهایی مانند:

  • نیتروفورانتوئین؛

  • فوسفومایسین خوراکی؛

  • پیومسیلینام

که برای سیستیت مناسب‌اند، برای درمان پیلونفریت مناسب نیستند.

در بیمارانی که قادر به خوردن دارو هستند و وضعیت عمومی پایداری دارند ممکن است درمان خوراکی مناسب انجام شود.

اگر بیمار:

  • بسیار بدحال باشد؛

  • استفراغ شدید داشته باشد؛

  • سپسیس مطرح باشد؛

  • نتواند مایعات یا دارو بخورد؛

  • یا عوامل خطر مهم داشته باشد،

ممکن است بستری و آنتی‌بیوتیک وریدی لازم شود.

درمان UTI در مردان

عفونت ادراری در مردان نسبت به زنان کمتر شایع است و احتمال درگیری:

  • پروستات؛

  • انسداد ناشی از بزرگی پروستات؛

  • سنگ؛

  • یا اختلالات دستگاه ادراری

باید بیشتر مورد توجه باشد.

معمولاً قبل از شروع درمان نمونه ادرار برای کشت گرفته می‌شود.

اگر تب، درد لگن یا پرینه یا سایر علائم پروستات وجود داشته باشند، ممکن است پروستاتیت باکتریایی حاد مطرح باشد و انتخاب و مدت آنتی‌بیوتیک متفاوت خواهد بود.

عفونت ادراری در بارداری

UTI در بارداری اهمیت بیشتری دارد، زیرا خطر پیشرفت به عفونت کلیه و برخی عوارض بارداری بالاتر است.

در زن باردار دارای علائم UTI:

  • نمونه ادرار برای کشت گرفته می‌شود؛

  • درمان آنتی‌بیوتیکی مناسب بارداری شروع می‌شود؛

  • سپس درمان بر اساس نتیجه کشت اصلاح می‌شود.

انتخاب آنتی‌بیوتیک به هفته بارداری نیز بستگی دارد و همه داروهای معمول UTI در تمام مراحل بارداری مناسب نیستند.

باکتری بدون علامت در ادرار چیست؟

Asymptomatic Bacteriuria یعنی در کشت ادرار مقدار مشخصی باکتری وجود دارد اما فرد هیچ علامت قابل‌انتساب به UTI ندارد.

این وضعیت به‌خصوص در:

  • سالمندان؛

  • افراد دارای کاتتر؛

  • بعضی بیماران دیابتی؛

  • افراد دارای مشکلات دستگاه ادراری

نسبتاً شایع است.

آیا باکتری بدون علامت باید درمان شود؟

در بیشتر افراد خیر.

درمان غیرضروری می‌تواند:

  • عوارض دارویی ایجاد کند؛

  • باکتری‌های مقاوم انتخاب کند؛

  • و فایده‌ای برای بیمار نداشته باشد.

دو موقعیت مهم که غربالگری و درمان باکتریوری بدون علامت معمولاً مطرح می‌شود عبارت‌اند از:

  • بارداری؛

  • پیش از بعضی اقدامات اورولوژیک که مخاط دستگاه ادراری را آسیب می‌زنند.

در بسیاری از گروه‌های دیگر، از جمله سالمندان بدون علائم، صرف مثبت بودن کشت دلیل درمان نیست.

سالمندان و UTI

در سالمندان وجود باکتری در ادرار بسیار شایع‌تر است.

بنابراین مثبت شدن آزمایش یا کشت بدون علائم اختصاصی لزوماً به معنی UTI نیست.

گیجی یا تغییر رفتار می‌تواند علل بسیار زیادی داشته باشد، مانند:

  • کم‌آبی؛

  • داروها؛

  • اختلال الکترولیتی؛

  • عفونت در محل دیگر؛

  • بیماری عصبی.

صرف وجود باکتری در ادرار نباید بدون ارزیابی سایر علل به آنتی‌بیوتیک منجر شود.

عفونت ادراری مرتبط با کاتتر

کاتتر ادراری به‌سرعت با باکتری‌ها کلونیزه می‌شود.

در فرد دارای کاتتر:

  • باکتری در ادرار؛

  • گلبول سفید؛

  • بوی بد؛

  • یا کدر بودن ادرار

به‌تنهایی برای تشخیص عفونت علامت‌دار کافی نیستند.

اگر تب، درد پهلو، درد لگن، خون جدید در ادرار یا سایر علائم سازگار ایجاد شود، ارزیابی برای Catheter-Associated UTI لازم است.

در صورت درمان، معمولاً کشت قبل از آنتی‌بیوتیک گرفته می‌شود و در کاتترهای قدیمی ممکن است تعویض کاتتر نیز بخشی از درمان باشد.

عفونت ادراری عودکننده

Recurrent Cystitis معمولاً به صورت:

  • حداقل دو حمله طی شش ماه؛

  • یا حداقل سه حمله طی یک سال

تعریف می‌شود.

تشخیص عفونت‌های عودکننده بهتر است حداقل در ابتدا با کشت ادرار تأیید شود.

چرا UTI مرتب عود می‌کند؟

در زنان جوان عوامل مرتبط شامل:

  • رابطه جنسی؛

  • استفاده از اسپرم‌کش؛

  • شریک جنسی جدید؛

  • سابقه خانوادگی؛

  • سابقه UTI از کودکی

هستند.

بعد از یائسگی مواردی مانند:

  • کاهش استروژن؛

  • بی‌اختیاری ادرار؛

  • افتادگی مثانه؛

  • باقی ماندن ادرار در مثانه

نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

آیا UTI عودکننده نیاز به سیستوسکوپی دارد؟

نه همیشه.

در زنان جوانی که عفونت عودکننده معمول دارند و هیچ عامل خطر یا علامت غیرمعمولی ندارند، انجام روتین:

  • سیستوسکوپی؛

  • CT؛

  • سونوگرافی کامل

معمولاً ارزش تشخیصی پایینی دارد.

وجود خون پایدار در ادرار، سنگ، انسداد، عفونت غیرمعمول یا سایر علائم هشدار می‌تواند بررسی بیشتر را ضروری کند.

پیشگیری از UTI عودکننده

نوشیدن مایعات

زنانی که معمولاً مایعات بسیار کمی مصرف می‌کنند ممکن است با افزایش آب و مایعات، دفعات سیستیت را کاهش دهند.

هدف، جلوگیری از کم‌آبی است و نوشیدن افراطی آب برای همه لازم نیست.

اسپرم‌کش

اگر عفونت‌ها مکرر هستند، قطع روش‌های حاوی اسپرم‌کش می‌تواند در برخی افراد کمک‌کننده باشد.

استروژن واژینال

در زنان یائسه دارای UTI عودکننده، استروژن موضعی واژینال یکی از روش‌های مؤثر پیشگیری است.

استروژن واژینال با درمان هورمونی سیستمیک یکسان نیست و انتخاب آن باید بر اساس وضعیت پزشکی فرد انجام شود.

متنامین هیپورات

Methenamine Hippurate یک روش پیشگیری غیرآنتی‌بیوتیکی است.

در زنان دارای UTI عودکننده و بدون برخی ناهنجاری‌های دستگاه ادراری، می‌تواند تعداد حملات را کاهش دهد.

یک کارآزمایی مهم نشان داده است که در پیشگیری طولانی‌مدت، اثربخشی آن نسبت به آنتی‌بیوتیک روزانه در محدوده قابل‌قبولی قرار دارد.

انتخاب آن باید با توجه به عملکرد کلیه، سایر داروها و شرایط فرد انجام شود.

آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه

اگر روش‌های غیرآنتی‌بیوتیکی کافی نباشند، در افراد منتخب ممکن است از:

  • آنتی‌بیوتیک کم‌دوز مداوم؛

  • یا آنتی‌بیوتیک پس از رابطه جنسی

استفاده شود.

روش دوم بیشتر زمانی منطقی است که حملات ارتباط زمانی واضحی با رابطه جنسی داشته باشند.

به دلیل خطر مقاومت میکروبی، این روش‌ها باید با نظر پزشک انجام شوند.

کرنبری

محصولات Cranberry برای پیشگیری از UTI زیاد مطالعه شده‌اند.

برخی شواهد نشان می‌دهند ممکن است در بعضی زنان دارای عفونت عودکننده احتمال حمله را کاهش دهند، اما نتایج مطالعات یکسان نیست و نوع و مقدار ماده مؤثر موجود در محصولات بسیار متفاوت است.

کرنبری درمان جایگزین یک عفونت فعال جدی نیست.

دی‌مانوز

D-Mannose برای پیشگیری از UTI تبلیغ شده است.

شواهد فعلی متناقض هستند و یک کارآزمایی بزرگ نیز کاهش معنی‌داری در عفونت‌های بعدی نشان نداده است.

بنابراین نمی‌توان آن را به‌عنوان روش قطعی پیشگیری توصیه کرد.

درمان خانگی UTI

در عفونت خفیف و بدون علائم خطر می‌توان در کنار درمان اصلی:

  • مایعات کافی برای جلوگیری از کم‌آبی مصرف کرد؛

  • برای درد در صورت مناسب بودن از مسکن استفاده کرد؛

  • استراحت کافی داشت.

استامینوفن می‌تواند برای کاهش درد استفاده شود.

داروهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن برای همه مناسب نیستند، به‌خصوص در بیماری کلیوی، زخم معده یا برخی شرایط دیگر.

آیا جوش‌شیرین یا قلیایی کردن ادرار UTI را درمان می‌کند؟

شواهد کافی برای درمان UTI فعال با مواد قلیایی‌کننده ادرار وجود ندارد.

این مواد باکتری را از بین نمی‌برند و نباید جای آنتی‌بیوتیک لازم را بگیرند.

آیا کرنبری عفونت فعال را درمان می‌کند؟

شواهد کافی برای استفاده از کرنبری به‌عنوان درمان مستقل یک حمله فعال سیستیت وجود ندارد.

کاربرد احتمالی آن بیشتر در پیشگیری از برخی عودها بررسی شده است.

آیا پروبیوتیک‌ها مفیدند؟

برخی سویه‌های پروبیوتیک برای بازیابی فلور طبیعی واژن و کاهش UTIهای عودکننده بررسی شده‌اند، اما قدرت شواهد به اندازه درمان‌های اصلی نیست.

نوع سویه اهمیت دارد و نمی‌توان همه محصولات پروبیوتیک را معادل دانست.

آیا بعد از درمان باید دوباره آزمایش ادرار داد؟

در فردی که پس از درمان کاملاً بدون علامت شده است، معمولاً انجام روتین کشت کنترل لازم نیست.

استثناهایی مانند بارداری یا شرایط خاص ممکن است برنامه متفاوتی داشته باشند.

اگر علائم:

  • تا پایان درمان باقی بمانند؛

  • طی مدت کوتاهی برگردند؛

  • یا بدتر شوند،

کشت و بررسی مجدد اهمیت پیدا می‌کند.

UTI در کودکان

علائم در کودکان، به‌ویژه شیرخواران، ممکن است غیر اختصاصی باشند.

ممکن است موارد زیر دیده شوند:

  • تب بدون علت واضح؛

  • بی‌قراری؛

  • بی‌اشتهایی؛

  • استفراغ؛

  • کاهش وزن‌گیری؛

  • بوی غیرمعمول ادرار.

در کودک بزرگ‌تر سوزش، تکرر و درد شکم یا پهلو نیز ممکن است دیده شود.

تب بدون علت در شیرخوار یا کودک کم‌سن باید برای احتمال UTI بررسی شود و نمونه ادرار باید به روش مناسب گرفته شود.

عوارض عفونت ادراری

درمان مناسب بیشتر عفونت‌ها مانع عوارض می‌شود.

عوارض احتمالی شامل:

  • پیلونفریت؛

  • آبسه کلیه؛

  • اوروسپسیس؛

  • آسیب کلیه در برخی عفونت‌های شدید؛

  • عفونت عودکننده

هستند.

احتمال عارضه در انسداد دستگاه ادراری اهمیت بیشتری دارد.

آیا UTI باعث نارسایی کلیه می‌شود؟

سیستیت ساده معمولاً باعث نارسایی کلیه نمی‌شود.

اما عفونت شدید کلیه، به‌خصوص اگر همراه:

  • انسداد؛

  • سپسیس؛

  • بیماری کلیوی قبلی؛

  • یا عفونت‌های پیچیده و درمان‌نشده

باشد، می‌تواند به عملکرد کلیه آسیب بزند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

مراجعه معمول

ارزیابی پزشکی مناسب است اگر:

  • اولین بار است این علائم را دارید؛

  • علائم واضح یا آزاردهنده‌اند؛

  • خون در ادرار وجود دارد؛

  • عفونت مرتب عود می‌کند؛

  • پس از شروع درمان طی حدود ۴۸ ساعت بهبود شروع نشده است؛

  • علائم کمی پس از درمان برگشته‌اند.

مراجعه زودهنگام

بررسی پزشکی از ابتدا اهمیت بیشتری دارد اگر فرد:

  • باردار است؛

  • مرد است؛

  • کودک است؛

  • بیماری کلیوی دارد؛

  • سنگ یا انسداد ادراری دارد؛

  • کاتتر ادراری دارد؛

  • سیستم ایمنی ضعیفی دارد.

مراجعه فوری

مراجعه سریع یا اورژانسی لازم است اگر:

  • تب بالا و لرز وجود دارد؛

  • درد شدید پهلو ایجاد شده است؛

  • استفراغ مداوم وجود دارد؛

  • بیمار بسیار ضعیف یا گیج شده است؛

  • فشار خون افت کرده است؛

  • ادرار به‌شدت کم یا قطع شده است؛

  • عفونت همراه احتمال انسداد ناشی از سنگ وجود دارد.

پرسش‌های متداول درباره عفونت مجاری ادراری

۱. شایع‌ترین علائم UTI چیست؟
سوزش، تکرر و فوریت ادرار و درد یا فشار پایین شکم از علائم شایع سیستیت هستند.

۲. شایع‌ترین عامل عفونت ادراری چیست؟
E. coli شایع‌ترین باکتری ایجادکننده سیستیت است.

۳. آیا UTI مسری است؟
سیستیت معمولی مانند سرماخوردگی از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود و یک STI محسوب نمی‌شود.

۴. آیا رابطه جنسی می‌تواند باعث UTI شود؟
فعالیت جنسی می‌تواند در برخی زنان خطر سیستیت را افزایش دهد، اما این موضوع به معنی مقاربتی بودن عفونت نیست.

۵. آیا UTI بدون آنتی‌بیوتیک خوب می‌شود؟
برخی سیستیت‌های خفیف ممکن است خودبه‌خود برطرف شوند، اما احتمال طولانی‌تر شدن علائم یا پیشرفت وجود دارد و این رویکرد برای همه مناسب نیست.

۶. بهترین آنتی‌بیوتیک UTI چیست؟
یک دارو برای همه بهترین نیست. نیتروفورانتوئین، فوسفومایسین و پیومسیلینام از گزینه‌های اصلی سیستیت در زنان هستند و انتخاب باید با شرایط بیمار و مقاومت محلی هماهنگ شود.

۷. آیا نیتروفورانتوئین عفونت کلیه را درمان می‌کند؟
خیر. این دارو برای رسیدن به غلظت درمانی مناسب در بافت کلیه مناسب نیست و برای پیلونفریت استفاده نمی‌شود.

۸. از کجا بفهمم عفونت به کلیه رسیده است؟
تب، لرز، درد پهلو، تهوع، استفراغ و بدحالی احتمال پیلونفریت را مطرح می‌کنند.

۹. آیا ادرار بدبو یعنی UTI؟
خیر. بوی بد به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.

۱۰. آیا مثبت شدن کشت ادرار همیشه نیاز به آنتی‌بیوتیک دارد؟
خیر. باکتریوری بدون علامت در بیشتر افراد درمان نمی‌شود؛ بارداری و برخی اقدامات اورولوژیک استثناهای مهم‌اند.

۱۱. UTI عودکننده یعنی چه؟
معمولاً حداقل دو حمله طی شش ماه یا سه حمله طی یک سال.

۱۲. آیا کرنبری از UTI جلوگیری می‌کند؟
ممکن است در برخی افراد به کاهش عود کمک کند، اما شواهد یکدست نیستند و درمان عفونت فعال محسوب نمی‌شود.

۱۳. آیا D-mannose برای UTI مفید است؟
شواهد درباره پیشگیری متناقض و ضعیف است و نمی‌توان آن را درمان یا پیشگیری قطعی دانست.

۱۴. آیا استروژن واژینال برای UTI مفید است؟
در زنان یائسه دارای عفونت‌های عودکننده می‌تواند خطر عود را کاهش دهد.

۱۵. چه زمانی UTI خطرناک است؟
عفونت همراه تب و لرز، سپسیس یا انسداد دستگاه ادراری می‌تواند جدی باشد و نیازمند درمان سریع است.

خلاصه
  • عفونت مجاری ادراری می‌تواند مثانه، کلیه یا سایر قسمت‌های دستگاه ادراری را درگیر کند.

  • سوزش، تکرر و فوریت ادرار علائم اصلی سیستیت هستند.

  • تب، لرز و درد پهلو احتمال پیلونفریت یا عفونت سیستمیک را مطرح می‌کنند.

  • E. coli شایع‌ترین عامل UTI است.

  • در زنان دارای علائم تیپیک سیستیت همیشه کشت لازم نیست، اما در بارداری، مردان، پیلونفریت، عفونت عودکننده یا درمان ناموفق اهمیت بیشتری دارد.

  • نیتروفورانتوئین، فوسفومایسین و پیومسیلینام از گزینه‌های اصلی درمان سیستیت در زنان هستند؛ انتخاب دارو باید بر اساس مقاومت محلی و شرایط بیمار باشد.

  • داروهای مناسب سیستیت الزاماً برای عفونت کلیه مناسب نیستند.

  • باکتری موجود در ادرار بدون علامت در بیشتر افراد نباید با آنتی‌بیوتیک درمان شود.

  • بارداری و بعضی اقدامات اورولوژیک از استثناهای مهم درمان باکتریوری بدون علامت هستند.

  • UTI عودکننده معمولاً به دو حمله طی شش ماه یا سه حمله طی یک سال گفته می‌شود.

  • استروژن واژینال پس از یائسگی و متنامین هیپورات در بیماران منتخب می‌توانند در پیشگیری از عود نقش داشته باشند.

  • انسداد همراه عفونت، سپسیس یا عفونت شدید کلیه نیازمند ارزیابی فوری است.

اطلاعات پایه بیماری

مورد

اطلاعات

نام فارسی

عفونت مجاری ادراری

نام انگلیسی

Urinary Tract Infection

نام اختصاری

UTI

دسته بیماری

عفونت دستگاه ادراری

انواع مهم

سیستیت، پیلونفریت، عفونت سیستمیک و UTI مرتبط با کاتتر

شایع‌ترین عامل

Escherichia coli

مسری است؟

معمولاً خیر؛ UTI معمول یک بیماری مقاربتی نیست

علائم سیستیت

سوزش، تکرر، فوریت ادرار و درد پایین شکم

علائم عفونت کلیه

تب، لرز، درد پهلو، تهوع و استفراغ

آزمایش اصلی

آزمایش ادرار و در موارد لازم کشت ادرار

کشت در پیلونفریت

توصیه می‌شود

نیاز روتین به تصویربرداری در سیستیت ساده

خیر

درمان سیستیت زنان

آنتی‌بیوتیک مناسب بر اساس شرایط بیمار و مقاومت میکروبی

گزینه‌های رایج خط اول

نیتروفورانتوئین، فوسفومایسین، پیومسیلینام در صورت دسترسی

باکتریوری بدون علامت

در بیشتر افراد درمان نمی‌شود

استثناهای مهم درمان باکتریوری بدون علامت

بارداری و برخی اقدامات اورولوژیک با آسیب مخاط

تعریف UTI عودکننده

حداقل ۲ حمله در ۶ ماه یا ۳ حمله در یک سال

پیشگیری منتخب در یائسگی

استروژن واژینال

پیشگیری غیرآنتی‌بیوتیکی منتخب

متنامین هیپورات در برخی زنان

مهم‌ترین وضعیت اورژانسی

عفونت شدید یا انسداد دستگاه ادراری همراه عفونت

تخصص‌های مرتبط

پزشکی عمومی، داخلی، اورولوژی، عفونی، زنان و اطفال

منبع و بازبینی محتوا

بازبینی محتوا

طاهره چگینی

منبع علمی صفحه

مشاهده منبع

تخصص‌های مرتبط

این صفحه برای اطلاع‌رسانی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.

بیماری‌های مرتبط

عفونت مجاری ادراری | علائم و زمان مراجعه | آسان دکتر | آسان دکتر