اسکیزوفرنی

اسکیزوفرنی در گروه اختلالات طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان‌پریشی قرار می‌گیرد. در روان‌پریشی، توانایی فرد برای ارزیابی واقعیت ممکن است مختل شود.

برخلاف یک تصور رایج، اسکیزوفرنی به معنی «دو شخصیتی» یا داشتن چند شخصیت نیست. اختلال چندشخصیتی بیماری متفاوتی است.

اسکیزوفرنی معمولاً بر چند حوزه اثر می‌گذارد:

• ادراک واقعیت

• تفکر و گفتار

• احساسات

• انگیزه

• روابط اجتماعی

• عملکرد تحصیلی یا شغلی

• توجه، حافظه و حل مسئله

شروع بیماری اغلب در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی رخ می‌دهد و در مردان به‌طور متوسط ممکن است کمی زودتر از زنان آغاز شود.

اسکیزوفرنی چقدر شایع است؟

اسکیزوفرنی نسبت به بسیاری از اختلالات روان‌پزشکی شیوع کمتری دارد، اما به دلیل تأثیر بالقوه آن بر عملکرد فرد، اهمیت زیادی دارد.

برآوردهای جهانی جدید سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهند که ده‌ها میلیون نفر در جهان با اسکیزوفرنی زندگی می‌کنند. میزان دقیق شیوع بسته به جمعیت مورد مطالعه، روش تشخیص و منابع آماری متفاوت است.

بیماری می‌تواند در زنان و مردان ایجاد شود. شروع آن در دوران کودکی نادر است و بیشتر موارد در نوجوانی دیررس و اوایل بزرگسالی ظاهر می‌شوند.

علائم معمولاً در سه گروه اصلی تقسیم می‌شوند.

علائم مثبت

«مثبت» در اینجا به معنی خوب بودن نیست؛ یعنی تجربه‌ای به عملکرد طبیعی روان اضافه شده است.

هذیان

هذیان یک باور ثابت است که با واقعیت سازگار نیست و حتی در برابر شواهد مخالف نیز باقی می‌ماند.

برای مثال، فرد ممکن است باور داشته باشد دیگران او را تعقیب می‌کنند یا پیام‌های خاصی فقط برای او ارسال می‌شود.

توهم

توهم یعنی تجربه چیزی بدون وجود محرک خارجی واقعی.

توهم شنوایی، مانند شنیدن صدا، شایع‌ترین نوع است؛ اما توهم دیداری، بویایی یا لمسی نیز ممکن است ایجاد شود.

گفتار آشفته

ممکن است ارتباط منطقی میان جمله‌ها کاهش پیدا کند یا دنبال کردن صحبت فرد دشوار شود.

رفتار بسیار آشفته

رفتار ممکن است غیرقابل‌پیش‌بینی، نامتناسب یا به‌شدت بی‌هدف شود.

علائم منفی

این علائم نشان‌دهنده کاهش برخی توانایی‌های طبیعی هستند:

• کاهش انگیزه

• کاهش بیان احساسات

• کم شدن صحبت کردن

• کاهش علاقه و لذت

• کناره‌گیری اجتماعی

• کاهش فعالیت و ابتکار

علائم منفی گاهی تأثیر زیادی بر تحصیل، کار و روابط فرد دارند و ممکن است درمان آنها دشوارتر از هذیان یا توهم باشد.

علائم شناختی

بعضی افراد دچار مشکلات زیر می‌شوند:

• کاهش تمرکز

• اختلال حافظه کاری

• مشکل برنامه‌ریزی

• دشواری حل مسئله

• کاهش سرعت پردازش اطلاعات

این مشکلات ممکن است حتی زمانی که توهم و هذیان کنترل شده‌اند باقی بمانند.

پیش از اولین دوره واضح روان‌پریشی، برخی افراد دوره‌ای از تغییرات تدریجی را تجربه می‌کنند که ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• افت عملکرد تحصیلی یا شغلی

• کاهش ارتباط با دوستان

• بی‌توجهی به بهداشت فردی

• اختلال خواب

• بدگمانی غیرمعمول

• کاهش انگیزه

• رفتارهای عجیب یا متفاوت

• دشواری تمرکز

این علائم اختصاصی اسکیزوفرنی نیستند و ممکن است در افسردگی، اضطراب و بسیاری از شرایط دیگر نیز دیده شوند.

اسکیزوفرنی معمولاً یک اختلال طولانی‌مدت است، اما سیر آن در همه افراد یکسان نیست.

برای تشخیص اسکیزوفرنی بر اساس معیارهای متداول روان‌پزشکی، نشانه‌های بیماری باید در مجموع حداقل حدود ۶ ماه وجود داشته باشند و طی این دوره حداقل یک دوره علائم فعال مشخص وجود داشته باشد.

اگر علائم مشابه فقط بین یک تا کمتر از شش ماه ادامه داشته باشند، ممکن است تشخیص دیگری مانند اختلال اسکیزوفرنی‌فرم (Schizophreniform Disorder) مطرح شود.

برخی افراد فقط یک یا چند دوره محدود روان‌پریشی تجربه می‌کنند و سپس عملکرد خوبی پیدا می‌کنند. در برخی دیگر دوره‌های عود و بهبودی تکرار می‌شوند و گروهی نیز به مراقبت طولانی‌مدت نیاز دارند.

یک علت واحد برای اسکیزوفرنی شناخته نشده است. احتمالاً بیماری از تعامل چند عامل ایجاد می‌شود.

عوامل ژنتیکی

اسکیزوفرنی در خانواده بعضی بیماران بیشتر دیده می‌شود، اما هیچ ژن منفردی به‌تنهایی مسئول بیماری نیست.

داشتن بستگان مبتلا احتمال بیماری را افزایش می‌دهد، اما به معنی ابتلای قطعی نیست.

عوامل مغزی و زیستی

تغییرات پیچیده‌ای در فعالیت شبکه‌های عصبی و انتقال‌دهنده‌های شیمیایی مغز، از جمله سیستم‌های دوپامین و گلوتامات، در بیماری نقش دارند.

عوامل محیطی

عوامل دوران رشد، برخی عوارض بارداری و تولد، شرایط اجتماعی و عوامل محیطی ممکن است در افرادی که زمینه زیستی دارند در ایجاد بیماری نقش داشته باشند.

مصرف کانابیس

مصرف سنگین کانابیس، به‌خصوص در سنین پایین و در افراد مستعد، با افزایش احتمال اختلالات روان‌پریشی و اسکیزوفرنی ارتباط دارد. این ارتباط به معنی آن نیست که تمام مصرف‌کنندگان کانابیس دچار اسکیزوفرنی می‌شوند.

عوامل مرتبط با افزایش خطر شامل موارد زیر هستند:

• سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی یا بعضی اختلالات روان‌پریشی

• برخی عوامل ژنتیکی

• مصرف سنگین کانابیس

• بعضی عوامل مربوط به رشد مغز پیش از تولد و دوران کودکی

• برخی عوارض بارداری یا تولد

عامل خطر با علت قطعی متفاوت است و نمی‌توان با مشاهده یک عامل خطر پیش‌بینی کرد که چه کسی حتماً بیمار خواهد شد.

خیر. اسکیزوفرنی عفونی یا واگیردار نیست و از طریق تماس، غذا، هوا یا زندگی با فرد مبتلا منتقل نمی‌شود.

بیماری کنترل‌نشده می‌تواند با مشکلات مختلفی همراه باشد:

• اختلال در تحصیل یا اشتغال

• انزوای اجتماعی

• مشکلات خانوادگی

• سوءمصرف مواد

• بی‌خانمانی یا مشکلات اقتصادی در بعضی بیماران

• افزایش احتمال بیماری‌های متابولیک و قلبی‌عروقی

• افزایش خطر رفتار خودآسیب‌رسان و خودکشی

بخشی از مشکلات جسمی ممکن است به سبک زندگی، دسترسی کمتر به مراقبت پزشکی و عوارض بعضی داروها مربوط باشد. بنابراین پایش سلامت جسمی بخش ضروری درمان است.

اسکیزوفرنی یک بیماری جدی است، اما داشتن این تشخیص به معنی خطرناک بودن فرد نیست. بیشتر افراد مبتلا خشونت‌طلب نیستند.

خطر اصلی در دوره‌های شدید ممکن است مربوط به خودکشی، آسیب به خود، بی‌توجهی شدید به نیازهای اولیه یا رفتارهای ناشی از روان‌پریشی کنترل‌نشده باشد. مصرف همزمان الکل یا مواد نیز می‌تواند خطر برخی رفتارهای پرخطر را افزایش دهد.

درمان مناسب می‌تواند این خطرها را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

هیچ آزمایش خون، MRI یا اسکن مغزی وجود ندارد که به‌تنهایی اسکیزوفرنی را ثابت کند.

تشخیص توسط روان‌پزشک و بر اساس مجموعه‌ای از اطلاعات انجام می‌شود:

• شرح حال دقیق

• نوع و مدت علائم

• ارزیابی عملکرد اجتماعی و شغلی

• معاینه وضعیت روانی

• اطلاعات خانواده یا نزدیکان در صورت امکان

• بررسی مصرف مواد و داروها

• بررسی بیماری‌های جسمی و عصبی

آزمایش خون، تصویربرداری مغز یا آزمایش‌های دیگر فقط زمانی انجام می‌شوند که برای رد علل دیگری از روان‌پریشی لازم باشند.

تشخیص‌های مشابه

پزشک ممکن است لازم باشد موارد زیر را بررسی کند:

• اختلال دوقطبی همراه روان‌پریشی

• افسردگی شدید همراه علائم روان‌پریشی

• اختلال اسکیزوافکتیو

• روان‌پریشی ناشی از مواد

• روان‌پریشی ناشی از دارو

• دلیریوم

• بعضی انواع صرع

• بیماری‌های خودایمنی، متابولیک یا عصبی

• برخی بیماری‌های مغزی

هدف درمان فقط از بین بردن توهم و هذیان نیست. کاهش احتمال عود، افزایش استقلال، بهبود روابط و امکان تحصیل و اشتغال نیز اهمیت دارند.

درمان معمولاً چندبخشی است.

داروهای ضدروان‌پریشی

داروهای ضدروان‌پریشی پایه اصلی درمان هستند و به‌ویژه در کاهش توهم، هذیان و آشفتگی مؤثرند.

داروهای متداول شامل:

• ریسپریدون (Risperidone)

• اولانزاپین (Olanzapine)

• آریپیپرازول (Aripiprazole)

• کوئتیاپین (Quetiapine)

• زیپراسیدون (Ziprasidone)

• پالیپریدون (Paliperidone)

• هالوپریدول (Haloperidol)

هستند.

انتخاب دارو به پاسخ قبلی، عوارض، بیماری‌های همراه و ترجیح بیمار بستگی دارد. هیچ دارویی برای تمام بیماران بهترین انتخاب نیست.

عوارض داروهای ضدروان‌پریشی

بسته به دارو ممکن است موارد زیر رخ دهند:

• افزایش وزن

• افزایش قند یا چربی خون

• خواب‌آلودگی

• سفتی یا لرزش عضلات

• بی‌قراری حرکتی

• افزایش پرولاکتین

• اختلال عملکرد جنسی

• تغییرات ریتم قلب

به همین دلیل وزن، فشار خون، قند، چربی خون و بعضی شاخص‌های دیگر باید بر اساس نوع درمان به‌طور منظم بررسی شوند.

کلوزاپین

کلوزاپین (Clozapine) مهم‌ترین درمان برای بیمارانی است که با درمان کافی با حداقل دو داروی ضدروان‌پریشی مناسب پاسخ کافی نگرفته‌اند.

کلوزاپین در بعضی بیماران دارای خطر مداوم خودکشی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.

این دارو می‌تواند عوارض جدی از جمله کاهش شدید نوتروفیل‌های خون، التهاب عضله قلب، تشنج، یبوست شدید و مشکلات متابولیک ایجاد کند و به پایش پزشکی و آزمایش خون نیاز دارد.

در سال ۲۰۲۵ الزام برنامه ویژه REMS کلوزاپین در آمریکا حذف شد، اما این تغییر به معنی حذف ضرورت پایش شمارش نوتروفیل‌ها نیست؛ پایش خونی همچنان اهمیت دارد.

داروهای تزریقی طولانی‌اثر

برخی داروهای ضدروان‌پریشی به شکل Long-Acting Injectable یا LAI وجود دارند و بسته به نوع دارو هر چند هفته یا چند ماه تزریق می‌شوند.

این روش ممکن است برای افرادی مناسب باشد که:

• آن را به داروی روزانه ترجیح می‌دهند.

• در مصرف منظم داروی خوراکی مشکل دارند.

• سابقه عود به دلیل قطع دارو دارند.

LAI به معنی قوی‌تر بودن دارو نیست؛ مزیت اصلی آن ایجاد درمان منظم‌تر است.

درمان جدید xanomeline–trospium

ترکیب زانوملین–تروسپیوم (xanomeline–trospium) در سال ۲۰۲۴ در آمریکا برای درمان اسکیزوفرنی در بزرگسالان تأیید شد.

این درمان برخلاف بسیاری از داروهای سنتی که عمدتاً مسیر دوپامین را هدف قرار می‌دهند، از طریق سیستم گیرنده‌های موسکارینی عمل می‌کند و یکی از مهم‌ترین مکانیسم‌های جدید درمان اسکیزوفرنی در چند دهه اخیر محسوب می‌شود.

این دارو ممکن است عوارض گوارشی و اثرات مرتبط با سیستم کولینرژیک یا آنتی‌کولینرژیک داشته باشد و برای همه بیماران مناسب نیست. دسترسی و مجوز مصرف آن نیز در کشورهای مختلف متفاوت است.

دارو به‌تنهایی تمام مشکلات اسکیزوفرنی را برطرف نمی‌کند.

روش‌های مؤثر حمایتی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

درمان شناختی‌رفتاری

CBT for psychosis به بیمار کمک می‌کند تجربه‌های روان‌پریشی و واکنش خود به آنها را بهتر مدیریت کند.

مداخلات خانوادگی

آموزش خانواده و بهبود ارتباط می‌تواند به کاهش تنش، حمایت از بیمار و پیشگیری از عود کمک کند.

آموزش درباره بیماری

شناخت علائم اولیه عود، عوارض دارو و اهمیت درمان به بیمار و خانواده کمک می‌کند تصمیم‌های آگاهانه‌تری بگیرند.

توان‌بخشی روانی‌اجتماعی

ممکن است شامل آموزش مهارت‌های زندگی، حمایت برای بازگشت به تحصیل، اشتغال حمایتی و تمرین مهارت‌های اجتماعی باشد.

اسکیزوفرنی بیماری‌ای نیست که بتوان آن را صرفاً با درمان خانگی درمان کرد، اما اقدامات زیر می‌توانند از درمان اصلی حمایت کنند:

• مصرف منظم دارو طبق برنامه پزشک

• پرهیز از کانابیس و مواد روان‌گردان

• محدود کردن الکل

• خواب منظم

• فعالیت بدنی

• تغذیه متعادل

• حفظ ارتباط اجتماعی

• مراجعه منظم به تیم درمان

• شناخت علائم اولیه عود

قطع ناگهانی داروی ضدروان‌پریشی بدون نظر پزشک می‌تواند احتمال بازگشت علائم را افزایش دهد.

هیچ رژیم غذایی یا مکملی وجود ندارد که اسکیزوفرنی را درمان کند.

بااین‌حال توجه به تغذیه اهمیت زیادی دارد، زیرا بعضی داروهای ضدروان‌پریشی می‌توانند باعث افزایش اشتها، وزن، قند خون یا چربی خون شوند.

رژیم متعادل، فعالیت بدنی و پایش وزن و عوامل متابولیک بخشی از مراقبت استاندارد هستند.

مکمل‌ها و محصولات گیاهی نباید جایگزین داروهای اثبات‌شده شوند.

در حال حاضر روش قطعی برای پیشگیری از تمام موارد اسکیزوفرنی وجود ندارد.

بااین‌حال، تشخیص زودهنگام افراد دارای علائم اولیه روان‌پریشی، کاهش مصرف مواد به‌خصوص کانابیس و شروع سریع درمان پس از اولین دوره روان‌پریشی می‌تواند به کاهش آسیب‌های بعدی و بهبود عملکرد کمک کند.

برای افرادی که فقط در معرض خطر روان‌پریشی هستند اما بیماری قطعی ندارند، داروی ضدروان‌پریشی معمولاً صرفاً برای «پیشگیری از اسکیزوفرنی» توصیه نمی‌شود.

اسکیزوفرنی قابل درمان و کنترل است، اما اصطلاح «درمان قطعی» برای همه بیماران دقیق نیست.

برخی افراد پس از درمان به بهبودی کامل یا بسیار طولانی می‌رسند. برخی دوره‌های عود و بهبودی دارند و برخی به درمان مداوم نیاز پیدا می‌کنند.

هدف درمان رسیدن به بیشترین سطح ممکن از کنترل علائم، استقلال و کیفیت زندگی است.

بله، امکان عود وجود دارد.

عوامل مرتبط با افزایش احتمال عود می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• قطع درمان

• مصرف نامنظم دارو

• مصرف مواد

• اختلال شدید خواب

• استرس‌های قابل‌توجه

• نبود پیگیری درمانی

علائم اولیه عود ممکن است شامل اختلال خواب، افزایش بدگمانی، انزوای بیشتر، کاهش عملکرد یا بازگشت تجربه‌های غیرمعمول باشند.

شروع اسکیزوفرنی در کودکی نادر است.

در کودکان، تغییرات رفتاری یا تخیلی معمول نباید به‌سرعت اسکیزوفرنی تلقی شوند. تشخیص نیازمند بررسی تخصصی دقیق است زیرا اختلالات طیف اوتیسم، اختلالات رشدی، اختلالات خلقی و بعضی بیماری‌های عصبی ممکن است علائم مشابه ایجاد کنند.

اگر کودک یا نوجوان علائم روان‌پریشی پایدار داشته باشد باید توسط روان‌پزشک کودک و نوجوان ارزیابی شود.

درمان معمولاً شامل دارو، مداخلات خانوادگی و درمان‌های روان‌شناختی و آموزشی است و پایش عوارض متابولیک دارو در این گروه اهمیت ویژه دارد.

در زنان، شروع بیماری به‌طور متوسط ممکن است کمی دیرتر از مردان باشد. مسائل مربوط به چرخه قاعدگی، پرولاکتین، باروری، بارداری و شیردهی ممکن است بر انتخاب درمان اثر بگذارند.

برخی داروهای ضدروان‌پریشی می‌توانند پرولاکتین را افزایش دهند و باعث اختلال قاعدگی یا مشکلات باروری شوند؛ در صورت بروز چنین مشکلاتی باید درمان توسط پزشک بازبینی شود.

قطع خودسرانه داروی ضدروان‌پریشی در بارداری می‌تواند باعث عود شدید بیماری شود و برای مادر و جنین خطر ایجاد کند.

اگر فردی با مصرف داروی ضدروان‌پریشی قصد بارداری دارد یا باردار شده است، لازم است خطر ادامه دارو در برابر خطر عود بیماری به‌صورت فردی بررسی شود.

در بیماری که با یک داروی ضدروان‌پریشی پایدار است و احتمال عود بدون آن بالاست، ادامه درمان ممکن است مناسب‌تر از قطع آن باشد.

کنترل افزایش وزن، قند خون و دیابت بارداری در زنان مصرف‌کننده بعضی داروهای ضدروان‌پریشی اهمیت بیشتری دارد. تصمیم درباره نوع دارو باید با همکاری روان‌پزشک و متخصص زنان و در موارد لازم روان‌پزشکی دوران بارداری گرفته شود.

مراجعه معمول یا سریع

در موارد زیر ارزیابی روان‌پزشکی توصیه می‌شود:

• شنیدن یا دیدن چیزهایی که دیگران تجربه نمی‌کنند

• بدگمانی شدید یا باورهای غیرمعمول پایدار

• افت قابل‌توجه عملکرد تحصیلی یا شغلی

• گفتار بسیار آشفته

• انزوای اجتماعی شدید

• کاهش واضح انگیزه و مراقبت از خود

• تغییر قابل‌توجه رفتار همراه با اختلال در ارتباط با واقعیت

مراجعه فوری یا اورژانسی

در شرایط زیر ارزیابی فوری لازم است:

• فکر، برنامه یا اقدام به خودکشی

• تهدید جدی به آسیب رساندن به دیگران

• توهم‌هایی که به فرد دستور اقدامات خطرناک می‌دهند

• آشفتگی یا پرخاشگری شدید و کنترل‌ناپذیر

• ناتوانی شدید در مراقبت از خود

• نخوردن غذا یا ننوشیدن مایعات

• گیجی شدید یا تغییر ناگهانی سطح هوشیاری

• بی‌حرکتی شدید، عدم پاسخ‌دهی یا علائم احتمالی کاتاتونیا

۱. آیا اسکیزوفرنی همان دو شخصیتی است؟
خیر. این دو مفهوم کاملاً متفاوت هستند.

۲. آیا اسکیزوفرنی واگیردار است؟
خیر.

۳. آیا اسکیزوفرنی ارثی است؟
ژنتیک در ایجاد بیماری نقش دارد، اما داشتن خویشاوند مبتلا به معنی ابتلای قطعی نیست.

۴. اولین علائم بیماری چیست؟
گاهی افت عملکرد، کناره‌گیری اجتماعی، بدگمانی، اختلال خواب و تغییر رفتار پیش از روان‌پریشی واضح دیده می‌شوند.

۵. آیا فرد مبتلا همیشه توهم دارد؟
خیر. شدت و نوع علائم میان بیماران متفاوت است.

۶. آیا اسکیزوفرنی با MRI تشخیص داده می‌شود؟
خیر. تصویربرداری در صورت نیاز برای رد بیماری‌های دیگر انجام می‌شود.

۷. آیا بیماری قابل درمان است؟
بله، درمان‌های مؤثر وجود دارند و بعضی بیماران به بهبودی بسیار خوبی می‌رسند، اما دوره بیماری در افراد متفاوت است.

۸. آیا دارو باید تا آخر عمر مصرف شود؟
نه در همه افراد می‌توان یک پاسخ واحد داد. مدت درمان به تعداد دوره‌ها، شدت بیماری و خطر عود بستگی دارد و تصمیم باید با روان‌پزشک گرفته شود.

۹. آیا بیمار می‌تواند کار یا تحصیل کند؟
بله. بسیاری از بیماران با درمان و حمایت مناسب می‌توانند تحصیل، کار و زندگی مستقل داشته باشند.

۱۰. آیا اسکیزوفرنی باعث خشونت می‌شود؟
تشخیص اسکیزوفرنی به‌تنهایی به معنی خشونت‌طلب بودن فرد نیست.

۱۱. آیا کانابیس می‌تواند بیماری را بدتر کند؟
بله. مصرف کانابیس می‌تواند با افزایش خطر روان‌پریشی و عود علائم ارتباط داشته باشد.

۱۲. کلوزاپین چه زمانی استفاده می‌شود؟
معمولاً زمانی که درمان کافی با حداقل دو داروی ضدروان‌پریشی مناسب پاسخ کافی ایجاد نکرده باشد.

۱۳. آیا روان‌درمانی جای دارو را می‌گیرد؟
در اسکیزوفرنی تثبیت‌شده، درمان روان‌شناختی معمولاً مکمل دارو است، نه جایگزین آن.

۱۴. آیا قطع دارو پس از بهتر شدن علائم مشکلی ندارد؟
قطع خودسرانه می‌تواند احتمال عود را افزایش دهد و باید فقط با برنامه پزشک انجام شود.

۱۵. آیا اسکیزوفرنی می‌تواند کاملاً فروکش کند؟
بله. برخی افراد دوره‌های طولانی یا کامل بهبودی را تجربه می‌کنند، ولی امکان عود همچنان باید در نظر گرفته شود.

• اسکیزوفرنی یک اختلال روان‌پزشکی است که می‌تواند ادراک واقعیت، تفکر، رفتار و عملکرد اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد.

• هذیان، توهم، گفتار آشفته، علائم منفی و مشکلات شناختی از علائم مهم آن هستند.

• اسکیزوفرنی همان اختلال چندشخصیتی نیست.

• تشخیص بالینی است و هیچ آزمایش خون یا اسکن منفردی بیماری را تأیید نمی‌کند.

• داروهای ضدروان‌پریشی پایه درمان هستند.

• کلوزاپین برای اسکیزوفرنی مقاوم به درمان اهمیت ویژه دارد.

• روان‌درمانی، مداخلات خانوادگی و توان‌بخشی اجتماعی نیز بخش مهم درمان هستند.

• افکار خودکشی، فرمان‌های خطرناک توهمی یا ناتوانی شدید در مراقبت از خود نیازمند ارزیابی فوری هستند.

اگر فرد برای نخستین بار دچار توهم، هذیان، آشفتگی شدید فکر یا افت واضح عملکرد شده است، بهتر است در اسرع وقت توسط روان‌پزشک ارزیابی شود. درمان زودهنگام اولین دوره روان‌پریشی می‌تواند بر روند آینده بیماری اثر مثبتی داشته باشد.

اگر فرد در معرض خطر خودکشی یا آسیب قرار دارد، بسیار آشفته است، فرمان‌های خطرناک از صداها دریافت می‌کند یا توان مراقبت از نیازهای اساسی خود را ندارد، باید از خدمات اورژانسی استفاده شود.

• نام فارسی: اسکیزوفرنی

• نام انگلیسی: Schizophrenia

• نام علمی یا پزشکی: Schizophrenia

• نام‌های دیگر: در فارسی گاهی «روان‌گسیختگی» گفته می‌شود، هرچند اسکیزوفرنی اصطلاح رایج‌تر پزشکی است.

• دسته بیماری: اختلالات طیف اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روان‌پریشی

• سیستم درگیر: سیستم عصبی مرکزی و عملکرد روانی و شناختی

• عفونی است؟ خیر

• مسری است؟ خیر

• حاد یا مزمن؟ معمولاً اختلالی طولانی‌مدت با امکان دوره‌های عود و بهبودی

• قابل پیشگیری است؟ روش قطعی برای پیشگیری وجود ندارد؛ مداخله زودهنگام می‌تواند پیامدها را بهبود دهد.

• قابل درمان یا کنترل است؟ قابل درمان و کنترل است؛ میزان بهبودی در افراد متفاوت است.

• مهم‌ترین علائم: هذیان، توهم، گفتار آشفته، علائم منفی و اختلال شناختی

• مهم‌ترین عوامل خطر: زمینه ژنتیکی، سابقه خانوادگی و برخی عوامل محیطی؛ مصرف سنگین کانابیس نیز با افزایش خطر مرتبط است.

• مهم‌ترین عوارض: اختلال عملکرد، عود روان‌پریشی، سوءمصرف مواد، مشکلات جسمی و افزایش خطر خودکشی

• روش‌های اصلی تشخیص: مصاحبه و ارزیابی روان‌پزشکی و رد علل جسمی یا ناشی از مواد

• روش‌های اصلی درمان: داروهای ضدروان‌پریشی، کلوزاپین در موارد مقاوم، LAI در بیماران مناسب، CBT، مداخلات خانوادگی و توان‌بخشی

• تخصص پزشکی مرتبط: روان‌پزشکی