بیماری‌های التهابی روده (کرون و کولیت)

IBD نتیجه التهاب مزمن دستگاه گوارش است که احتمالاً از تعامل پیچیده میان زمینه ژنتیکی، سیستم ایمنی، میکروبیوم روده و عوامل محیطی ایجاد می‌شود. علت واحد و مشخصی برای بیماری شناخته نشده است.

بیماری کرون

کرون می‌تواند تقریباً هر قسمت دستگاه گوارش، از دهان تا مقعد، را درگیر کند؛ بااین‌حال انتهای روده باریک و ابتدای روده بزرگ محل‌های شایعی هستند. التهاب معمولاً به‌صورت تکه‌تکه وجود دارد و می‌تواند به لایه‌های عمقی دیواره روده نفوذ کند. به همین دلیل تنگی، آبسه و فیستول در کرون بیشتر دیده می‌شوند.

کولیت اولسراتیو

کولیت اولسراتیو فقط روده بزرگ و راست‌روده را درگیر می‌کند. التهاب معمولاً از راست‌روده آغاز می‌شود و به‌صورت پیوسته به قسمت‌های بالاتر کولون گسترش پیدا می‌کند و عمدتاً لایه داخلی دیواره روده را درگیر می‌کند.

گاهی در ابتدای بیماری نمی‌توان با اطمینان آن را کرون یا کولیت اولسراتیو طبقه‌بندی کرد که ممکن است از اصطلاح IBD طبقه‌بندی‌نشده (IBD-unclassified) استفاده شود.

بیماری‌های التهابی روده چقدر شایع هستند؟

IBD در سراسر جهان دیده می‌شود و بار بیماری در بسیاری از کشورها رو به افزایش است. یک مرور نظام‌مند منتشرشده در سال ۲۰۲۵، بر اساس مطالعات جمعیتی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲، شیوع تجمیعی IBD را حدود ۲۳۰ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش کرده است؛ بااین‌حال میزان واقعی در مناطق مختلف جهان اختلاف قابل‌توجهی دارد.

برای نمونه، داده‌های ملی آمریکا در سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ نشان می‌دهد حدود ۱٫۶ درصد بزرگسالان سابقه تشخیص یکی از انواع IBD داشته‌اند. این آمار را نمی‌توان مستقیماً به سایر کشورها تعمیم داد.

بیماری ممکن است در هر سنی شروع شود و کودکان و سالمندان را نیز درگیر کند، اما شروع آن در نوجوانان و بزرگسالان جوان شایع است.

تفاوت کرون و کولیت اولسراتیو

علائم بیماری‌های التهابی روده

علائم شایع

• اسهال مکرر یا طولانی‌مدت

• درد و گرفتگی شکم

• خون یا مخاط در مدفوع

• احساس فوریت برای دفع

• احساس دفع ناقص، به‌خصوص در کولیت اولسراتیو

• کاهش اشتها

• کاهش وزن

• خستگی

• کم‌خونی

در کرون اطراف مقعد نیز ممکن است شقاق، آبسه یا فیستول ایجاد شود.

علائم خارج از دستگاه گوارش

IBD فقط یک بیماری روده‌ای نیست. بعضی بیماران دچار التهاب مفاصل، مشکلات پوستی، التهاب چشم یا بیماری‌های کبد و مجاری صفراوی می‌شوند.

علائم هشداردهنده

تب بالا، درد شدید یا ناگهانی شکم، شکم بسیار متورم، خون‌ریزی زیاد، استفراغ مداوم، کاهش سطح هوشیاری، ضربان قلب بالا یا علائم شدید کم‌آبی نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند.

در کولیت اولسراتیو شدید، عارضه‌ای به نام مگاکولون سمی ممکن است ایجاد شود که با اتساع شدید روده بزرگ و بیماری عمومی شدید همراه است و یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود.

IBD چه مدت طول می‌کشد؟

کرون و کولیت اولسراتیو معمولاً بیماری‌های مزمن و مادام‌العمر هستند. شدت بیماری در طول زمان ثابت نیست. بعضی افراد ماه‌ها یا سال‌ها در دوره بهبودی هستند و برخی دیگر دوره‌های عود مکرر دارند.

هدف درمان ایجاد و حفظ بهبودی بدون نیاز مداوم به کورتون است. از بین رفتن علائم لزوماً به معنی از بین رفتن التهاب نیست؛ به همین دلیل آزمایش مدفوع، آزمایش خون و گاهی آندوسکوپی برای پایش بیماری استفاده می‌شود.

علت بیماری‌های التهابی روده چیست؟

علت دقیق مشخص نیست. شواهد نشان می‌دهند ترکیبی از عوامل زیر نقش دارند:

• استعداد ژنتیکی

• پاسخ غیرطبیعی سیستم ایمنی

• تغییرات میکروبیوم روده

• عوامل محیطی و سبک زندگی

• برخی مواجهه‌های دوران کودکی یا محیط زندگی

IBD در اثر خوردن یک غذای خاص ایجاد نمی‌شود و استرس به‌تنهایی علت بیماری نیست، هرچند ممکن است در برخی افراد علائم را تشدید کند.

عوامل خطر IBD

مهم‌ترین عوامل مرتبط عبارت‌اند از سابقه خانوادگی IBD، برخی زمینه‌های ژنتیکی و عوامل محیطی.

سیگار اهمیت ویژه‌ای دارد. استعمال دخانیات با افزایش خطر و شدت بیماری کرون ارتباط دارد و ترک سیگار یکی از بخش‌های مهم مراقبت در کرون است. رابطه سیگار با کولیت اولسراتیو پیچیده‌تر است، اما سیگار به دلیل آسیب‌های قطعی آن هرگز برای پیشگیری یا درمان کولیت توصیه نمی‌شود.

آیا IBD مسری است؟

خیر. کرون و کولیت اولسراتیو عفونی و واگیردار نیستند و از طریق غذا، تماس بدنی، رابطه جنسی یا استفاده مشترک از وسایل منتقل نمی‌شوند.

بااین‌حال، بعضی عفونت‌های روده می‌توانند علائمی شبیه IBD ایجاد کنند. به همین دلیل در زمان تشخیص یا برخی عودها باید عفونت، از جمله عفونت Clostridioides difficile، بررسی شود.

عوارض بیماری‌های التهابی روده

عوارض کرون

• تنگ شدن روده و انسداد

• فیستول

• آبسه

• بیماری اطراف مقعد

• سوءتغذیه و کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی

• نیاز به جراحی

عوارض کولیت اولسراتیو

• خون‌ریزی شدید

• کم‌خونی

• کولیت حاد شدید

• مگاکولون سمی

• سوراخ شدن روده

در هر دو بیماری، التهاب طولانی‌مدت روده بزرگ می‌تواند خطر سرطان کولورکتال را افزایش دهد و بعضی بیماران به برنامه منظم کولونوسکوپی برای پایش تغییرات پیش‌سرطانی نیاز دارند.

آیا IBD خطرناک است؟

شدت بیماری طیف وسیعی دارد. بعضی افراد بیماری خفیفی دارند که به‌خوبی کنترل می‌شود، در حالی که بیماری شدید می‌تواند باعث بستری، سوءتغذیه، انسداد، خون‌ریزی، آبسه یا نیاز به جراحی شود.

درمان مؤثر و پایش منظم، خطر بسیاری از عوارض را کاهش می‌دهد. وجود IBD به این معنی نیست که فرد حتماً دچار عارضه جدی خواهد شد.

هیچ آزمایش خون منفردی وجود ندارد که بتواند به‌تنهایی کرون یا کولیت اولسراتیو را تشخیص دهد.

آزمایش خون

CBC برای بررسی کم‌خونی، CRP و سایر شاخص‌های التهاب، آهن و فریتین و در صورت نیاز آزمایش‌های مربوط به وضعیت تغذیه بررسی می‌شوند.

آزمایش مدفوع

کالپروتکتین مدفوع می‌تواند به تشخیص وجود التهاب روده و پایش پاسخ به درمان کمک کند. آزمایش مدفوع همچنین برای رد عفونت انجام می‌شود.

کولونوسکوپی و نمونه‌برداری

یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص است. پزشک داخل روده را مشاهده کرده و از بخش‌های مختلف نمونه بافتی یا بیوپسی می‌گیرد. برای تشخیص کولیت اولسراتیو، کولونوسکوپی همراه با بررسی انتهای روده باریک و نمونه‌برداری از قسمت‌های درگیر و غیردرگیر توصیه می‌شود.

تصویربرداری

در کرون، MR Enterography، CT Enterography و در مراکز دارای تجربه، سونوگرافی روده برای بررسی روده باریک، ضخامت دیواره، تنگی، آبسه و سایر عوارض کاربرد دارند. راهنماهای جدید نقش سونوگرافی روده را در تشخیص و پایش بیشتر مورد توجه قرار داده‌اند.

تشخیص‌های مشابه

پزشک ممکن است لازم باشد عفونت‌های گوارشی، بیماری سلیاک، سندرم روده تحریک‌پذیر، کولیت میکروسکوپی، عوارض برخی داروها و سایر علل التهاب روده را رد کند.

درمان بر اساس نوع بیماری، محل درگیری، شدت التهاب، عوارض، درمان‌های قبلی و شرایط فرد انتخاب می‌شود.

آمینوسالیسیلات‌ها

مسالازین یا مزالازین (Mesalamine/5-ASA) از درمان‌های اصلی کولیت اولسراتیو خفیف تا متوسط است و می‌تواند به شکل خوراکی یا داروی مقعدی استفاده شود.

یک تفاوت مهم این است که طبق راهنمای ACG سال ۲۰۲۵، مسالازین برای درمان کرون لومینال معمولاً توصیه نمی‌شود، زیرا اثربخشی کافی نشان نداده است.

عوارض معمولاً محدود هستند، اما در موارد نادر مشکلات کلیوی یا واکنش‌های حساسیتی ممکن است ایجاد شود.

کورتیکواستروئیدها

داروهایی مانند بودزوناید یا کورتون‌های سیستمیک می‌توانند برای کنترل یک حمله فعال استفاده شوند.

کورتون‌ها برای درمان نگهدارنده طولانی‌مدت مناسب نیستند، زیرا استفاده طولانی می‌تواند باعث پوکی استخوان، افزایش قند خون، عفونت، افزایش فشار خون و عوارض دیگر شود.

داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی

داروهایی مانند آزاتیوپرین، ۶-مرکاپتوپورین و متوترکسات در شرایط مشخص استفاده می‌شوند. کاربرد آنها در کرون و کولیت یکسان نیست و بعضی از آنها برای شروع سریع کنترل بیماری مناسب نیستند.

این داروها ممکن است بر کبد یا مغز استخوان اثر بگذارند و خطر برخی عفونت‌ها را افزایش دهند؛ بنابراین به پایش آزمایشگاهی نیاز دارند.

داروهای بیولوژیک و درمان‌های هدفمند

در بیماری متوسط تا شدید، درمان‌های پیشرفته می‌توانند شامل این گروه‌ها باشند:

• مهارکننده‌های TNF: مانند اینفلیکسیماب و آدالیموماب

• ودولیزوماب (Vedolizumab): درمان هدفمندتر بر مهاجرت سلول‌های التهابی به روده

• اوستکینوماب (Ustekinumab): مهار مسیر IL-12/23

• مهارکننده‌های IL-23: مانند ریزانکیزوماب، میری‌کیزوماب و گوسلکوماب در موارد مناسب

• مهارکننده‌های JAK: مانند اوپاداسیتینیب و در کولیت اولسراتیو توفاسیتینیب

• تعدیل‌کننده‌های گیرنده S1P مانند اوزانیمود و اتراسیمود برای کولیت اولسراتیو

انتخاب میان این داروها به نوع IBD، درمان‌های قبلی، احتمال عفونت، سن، بیماری‌های همراه، بارداری و عوامل دیگر وابسته است. برخی داروهای هدفمند می‌توانند خطر عفونت یا عوارض خاص دیگری داشته باشند و پیش از شروع آنها غربالگری و واکسیناسیون مناسب اهمیت دارد.

راهنمای کرون ۲۰۲۵ تأکید می‌کند که در بیماری متوسط تا شدید، برای بیمار مناسب الزاماً نباید منتظر شکست همه درمان‌های قدیمی ماند و می‌توان درمان پیشرفته را زودتر آغاز کرد.

درمان کولیت اولسراتیو حاد شدید

کولیت اولسراتیو حاد شدید معمولاً نیازمند بستری است. درمان اولیه شامل ارزیابی عفونت، پیشگیری از لخته خون و کورتیکواستروئید وریدی است. اگر بیمار طی چند روز پاسخ کافی ندهد، درمان نجات‌بخش مانند اینفلیکسیماب یا سیکلوسپورین یا جراحی ممکن است لازم شود.

جراحی

در کرون، جراحی برای درمان تنگی، انسداد، فیستول، آبسه یا بیماری مقاوم به دارو انجام می‌شود، اما بیماری کرون ممکن است پس از جراحی در قسمت دیگری از دستگاه گوارش عود کند؛ بنابراین جراحی درمان قطعی کرون نیست.

در کولیت اولسراتیو، برداشتن کامل کولون و رکتوم می‌تواند التهاب کولیتی را از بین ببرد. این جراحی معمولاً برای بیماری مقاوم، عوارض جدی یا برخی تغییرات پیش‌سرطانی و سرطانی در نظر گرفته می‌شود.

IBD با درمان خانگی به‌تنهایی قابل‌کنترل نیست. اقدامات زیر می‌توانند در کنار درمان پزشکی مفید باشند:

• مصرف منظم داروها طبق تجویز

• ترک سیگار، به‌خصوص در بیماری کرون

• فعالیت بدنی متناسب با وضعیت فرد

• خواب کافی

• توجه به سلامت روان

• پیشگیری از کمبود آهن، ویتامین D، ویتامین B12 و سایر مواد مغذی در افراد در معرض خطر

• دریافت واکسن‌های مناسب پیش از یا حین درمان طبق نظر پزشک

مصرف خودسرانه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن در برخی بیماران می‌تواند علائم گوارشی را تشدید کند و بهتر است درباره مصرف آنها با پزشک مشورت شود.

تغذیه در IBD

هیچ «رژیم غذایی واحدی» که برای تمام بیماران کرون و کولیت مناسب باشد یا بیماری را درمان کند وجود ندارد.

به‌طور کلی رژیم متعادل و مغذی اهمیت دارد. محدود کردن بی‌دلیل تعداد زیادی از غذاها می‌تواند به سوءتغذیه منجر شود. در دوره شعله‌وری یا در افراد دارای تنگی روده، ممکن است رژیم موقت متفاوتی لازم باشد.

در کودکان مبتلا به کرون، تغذیه انحصاری روده‌ای (Exclusive Enteral Nutrition) جایگاه مهمی در ایجاد بهبودی دارد. راهنمای جدید کودکان نیز نقش تغذیه درمانی و پایش رشد را برجسته می‌کند.

شواهد کافی وجود ندارد که پروبیوتیک‌ها، مکمل‌ها یا رژیم‌های اینترنتی بتوانند جای درمان استاندارد IBD را بگیرند. راهنمای کولیت ۲۰۲۵ نیز شواهد را برای توصیه روتین پروبیوتیک به‌عنوان درمان اصلی کافی نمی‌داند.

در حال حاضر روش تضمین‌شده‌ای برای جلوگیری از ایجاد کرون یا کولیت اولسراتیو وجود ندارد.

بااین‌حال می‌توان احتمال عود و عوارض را کاهش داد:

• ترک سیگار

• ادامه درمان نگهدارنده طبق دستور پزشک

• پایش منظم بیماری

• واکسیناسیون مناسب

• تشخیص و درمان کمبودهای تغذیه‌ای

• پایش سلامت استخوان در افراد در معرض خطر

• پایش سرطان روده در بیمارانی که درگیری طولانی‌مدت کولون دارند

افرادی که داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی یا درمان‌های پیشرفته دریافت می‌کنند باید وضعیت واکسیناسیون آنها بررسی شود. واکسن‌های زنده در زمان مصرف بعضی داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی مناسب نیستند.

در بیشتر موارد بهتر است از واژه کنترل استفاده شود. داروها می‌توانند فرد را وارد دوره بهبودی طولانی کنند و التهاب را به حداقل برسانند، اما کرون معمولاً درمان قطعی ندارد.

در کولیت اولسراتیو، برداشتن کامل کولون و رکتوم می‌تواند بیماری کولونی را برطرف کند، اما تصمیم به جراحی یک تصمیم مهم پزشکی است و خود جراحی نیز پیامدها و عوارض احتمالی دارد.

آیا IBD عود می‌کند؟

بله. دوره‌های عود و بهبودی از ویژگی‌های IBD هستند. قطع خودسرانه درمان نگهدارنده می‌تواند احتمال عود را افزایش دهد. حتی در فرد بدون علامت ممکن است التهاب وجود داشته باشد؛ به همین دلیل پایش منظم اهمیت دارد.

IBD در کودکان ممکن است علاوه بر درد شکم و اسهال با اختلال رشد، کاهش وزن یا تأخیر بلوغ ظاهر شود. حفظ رشد طبیعی و وضعیت تغذیه‌ای یکی از اهداف اصلی درمان کودکان است.

در کرون کودکان، درمان تغذیه‌ای و در کودکان با خطر بالای پیشرفت بیماری، استفاده زودهنگام از درمان‌های مؤثر مانند anti-TNF می‌تواند مطرح باشد. درمان کودکان باید توسط متخصص گوارش کودکان انجام شود.

بیشتر زنان مبتلا به IBD می‌توانند بارداری موفقی داشته باشند، اما فعال بودن بیماری در زمان بارداری اهمیت زیادی دارد. بهتر است بارداری در دوره کنترل‌شده بیماری برنامه‌ریزی شود.

اجماع جهانی ۲۰۲۵ توصیه می‌کند زنان مبتلا به IBD پیش از بارداری مشاوره دریافت کنند و در صورت امکان هنگام اقدام به بارداری بیماری در مرحله بهبودی باشد. بسیاری از درمان‌های نگهدارنده از جمله 5-ASA در بارداری قابل ادامه هستند، اما متوترکسات باید پیش از بارداری قطع شود. درباره داروهای بیولوژیک و سایر درمان‌های جدید تصمیم بر اساس نوع دارو و وضعیت بیماری گرفته می‌شود. داروهای IBD نباید به‌دلیل بارداری به‌طور خودسرانه قطع شوند.

مراجعه معمول یا زودهنگام

در صورت وجود موارد زیر ارزیابی پزشکی لازم است:

• اسهال طولانی‌مدت یا مکرر

• خون یا مخاط مکرر در مدفوع

• درد شکم تکرارشونده

• کاهش وزن بدون علت

• کم‌خونی بدون علت مشخص

• تب‌های مکرر همراه علائم گوارشی

• سابقه خانوادگی IBD همراه با علائم گوارشی

مراجعه فوری یا اورژانسی

• خون‌ریزی گوارشی زیاد

• درد شدید یا رو به افزایش شکم

• تورم قابل‌توجه شکم

• تب بالا همراه با بدحال شدن

• استفراغ مداوم

• ناتوانی در دفع گاز یا مدفوع

• غش، گیجی یا ضعف شدید

• علائم کم‌آبی شدید

• دفع بسیار مکرر خون همراه با علائم عمومی شدید

۱. آیا IBD همان سندرم روده تحریک‌پذیر یا IBS است؟
خیر. در IBD التهاب واقعی و قابل‌مشاهده در روده وجود دارد؛ در IBS چنین التهاب مزمنی وجود ندارد.

۲. آیا کرون و کولیت اولسراتیو سرطان هستند؟
خیر. اینها بیماری‌های التهابی هستند، نه سرطان. بااین‌حال التهاب طولانی‌مدت کولون می‌تواند خطر سرطان روده را افزایش دهد.

۳. آیا بیماری‌های التهابی روده واگیردار هستند؟
خیر، IBD از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود.

۴. آیا استرس باعث IBD می‌شود؟
استرس علت مستقیم شناخته‌شده IBD نیست، اما ممکن است علائم برخی بیماران را تشدید کند.

۵. آیا IBD درمان قطعی دارد؟
کرون معمولاً قابل‌کنترل است اما درمان قطعی شناخته‌شده ندارد. جراحی کامل کولون و رکتوم می‌تواند کولیت اولسراتیو کولونی را برطرف کند.

۶. آیا همه بیماران IBD به داروی بیولوژیک نیاز دارند؟
خیر. انتخاب درمان به نوع و شدت بیماری و خطر عوارض بستگی دارد.

۷. آیا همه بیماران به جراحی نیاز پیدا می‌کنند؟
خیر. بسیاری از افراد با دارو کنترل می‌شوند، اما جراحی در برخی عوارض یا بیماری مقاوم ضروری است.

۸. آیا خوردن غذای خاص باعث کرون یا کولیت می‌شود؟
هیچ غذای منفردی به‌عنوان علت مستقیم IBD شناخته نشده است.

۹. آیا لبنیات باید کاملاً حذف شود؟
خیر، مگر اینکه فرد عدم تحمل لاکتوز داشته باشد یا پزشک یا متخصص تغذیه دلیل مشخصی برای محدودیت ارائه کند.

۱۰. آیا خون در مدفوع همیشه نشانه کولیت است؟
خیر. هموروئید، شقاق، عفونت، پولیپ و بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند خون‌ریزی ایجاد کنند.

۱۱. آیا فرد بدون علائم نیز ممکن است التهاب داشته باشد؟
بله. به همین دلیل تنها علائم برای ارزیابی کنترل بیماری کافی نیستند.

۱۲. آیا بیماران IBD می‌توانند باردار شوند؟
در بسیاری از موارد بله. بهتر است بارداری در زمان کنترل بیماری و با برنامه‌ریزی پزشکی انجام شود.

۱۳. آیا پروبیوتیک‌ها IBD را درمان می‌کنند؟
شواهد برای جایگزین کردن پروبیوتیک با درمان استاندارد کافی نیست و اثر آن به نوع بیماری و فرآورده بستگی دارد.

۱۴. آیا کرون پس از جراحی برمی‌گردد؟
ممکن است. بنابراین پس از جراحی نیز پایش و در برخی بیماران درمان پیشگیرانه لازم است.

۱۵. آیا IBD طول عمر را کاهش می‌دهد؟
پیش‌آگهی افراد بسیار متفاوت است. با درمان و پایش مناسب، بسیاری از بیماران زندگی طولانی و فعالی دارند؛ خطر فردی به شدت بیماری، عوارض و بیماری‌های همراه بستگی دارد.

• IBD شامل دو بیماری اصلی، کرون و کولیت اولسراتیو است.

• هر دو بیماری مزمن هستند و معمولاً دوره‌های عود و بهبودی دارند.

• کرون می‌تواند هر قسمت دستگاه گوارش را درگیر کند؛ کولیت اولسراتیو به روده بزرگ و راست‌روده محدود است.

• اسهال، خون در مدفوع، درد شکم، کاهش وزن و خستگی از علائم مهم هستند.

• تشخیص معمولاً با ترکیبی از آزمایش خون و مدفوع، کولونوسکوپی، نمونه‌برداری و در موارد لازم تصویربرداری انجام می‌شود.

• درمان می‌تواند شامل 5-ASA در کولیت، کورتون کوتاه‌مدت، داروهای تعدیل‌کننده ایمنی، داروهای بیولوژیک و درمان‌های هدفمند باشد.

• کورتون برای درمان نگهدارنده طولانی‌مدت مناسب نیست.

• خون‌ریزی شدید، درد شدید شکم، تورم شکم، تب بالا یا علائم انسداد نیازمند ارزیابی فوری هستند.

اگر اسهال، خون در مدفوع یا درد شکم بیش از مدت کوتاهی ادامه پیدا کرده، به‌خصوص اگر همراه کاهش وزن، تب یا کم‌خونی باشد، قدم مناسب مراجعه به پزشک و انجام بررسی‌های تشخیصی است. خوددرمانی با کورتون، آنتی‌بیوتیک یا داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی خطرناک است.

اگر علائم شدید هستند یا خون‌ریزی قابل‌توجه، درد شدید شکم، استفراغ مداوم، تورم شکم، ضعف شدید یا علائم کم‌آبی وجود دارد، ارزیابی اورژانسی لازم است.

• نام فارسی: بیماری‌های التهابی روده

• نام انگلیسی: Inflammatory Bowel Disease

• اختصار: IBD

• انواع اصلی: Crohn’s Disease و Ulcerative Colitis

• نام فارسی انواع: بیماری کرون و کولیت اولسراتیو یا کولیت زخمی

• دسته بیماری: التهابی و ایمنی‌واسطه دستگاه گوارش

• اندام درگیر: دستگاه گوارش؛ در کولیت اولسراتیو روده بزرگ و در کرون بخش‌های مختلف دستگاه گوارش

• عفونی است؟ خیر

• مسری است؟ خیر

• حاد یا مزمن؟ مزمن، با دوره‌های احتمالی عود حاد

• قابل پیشگیری است؟ روش قطعی برای پیشگیری از شروع بیماری وجود ندارد؛ بسیاری از عودها و عوارض قابل کاهش هستند.

• قابل درمان است یا کنترل؟ عمدتاً قابل‌کنترل؛ کرون درمان قطعی شناخته‌شده ندارد.

• مهم‌ترین علائم: اسهال، خون در مدفوع، درد شکم، فوریت دفع، کاهش وزن و خستگی

• مهم‌ترین عوامل خطر: سابقه خانوادگی، زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی؛ سیگار عامل مهم در کرون

• مهم‌ترین عوارض: کم‌خونی، سوءتغذیه، تنگی و فیستول در کرون، کولیت شدید و مگاکولون سمی در UC و افزایش خطر سرطان کولورکتال در برخی بیماران

• روش‌های اصلی تشخیص: آزمایش خون و مدفوع، کالپروتکتین مدفوع، کولونوسکوپی و بیوپسی، MRI/CT انتروگرافی و سونوگرافی روده در موارد مناسب

• روش‌های اصلی درمان: درمان ضدالتهابی، تعدیل‌کننده سیستم ایمنی، درمان‌های بیولوژیک و هدفمند و جراحی در بیماران منتخب

• تخصص پزشکی اصلی: فوق‌تخصص گوارش و کبد