هیدروسفالی

درون مغز حفره‌هایی به نام بطن‌های مغزی وجود دارند که مایع مغزی‌نخاعی در آنها تولید و از مسیرهای مشخصی عبور می‌کند. این مایع سپس اطراف مغز و نخاع گردش کرده و جذب جریان خون می‌شود.

اگر مسیر مایع بسته شود، جذب آن مختل شود یا در شرایط بسیار نادر تولید آن بیش از حد باشد، مایع در بطن‌ها تجمع می‌یابد. نتیجه می‌تواند بزرگ شدن بطن‌ها و فشار بر ساختارهای مغزی باشد.

اصطلاح عامیانه «آب آوردن مغز» برای هیدروسفالی استفاده می‌شود، اما دقیق نیست؛ مایع تجمع‌یافته آب معمولی نیست، بلکه مایع مغزی‌نخاعی است.

هیدروسفالی چقدر شایع است؟

هیدروسفالی در تمام گروه‌های سنی دیده می‌شود، اما بار بیماری در شیرخواران و سالمندان بیشتر است.

یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل جهانی، شیوع کلی هیدروسفالی را حدود ۸۵ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر برآورد کرده است. در همان مطالعه، شیوع با افزایش سن بیشتر بود و در افراد ۶۵ سال و بالاتر به‌طور قابل‌توجهی افزایش پیدا می‌کرد. میزان هیدروسفالی مادرزادی نیز میان مناطق جغرافیایی و کشورهای مختلف تفاوت زیادی دارد. این آمارها برآوردهای جمعیتی هستند و به دلیل تفاوت روش‌های تشخیص و تعریف بیماری باید با احتیاط تفسیر شوند.

هیدروسفالی انسدادی یا غیرارتباطی

در این نوع، مسیر عبور CSF در داخل سیستم بطنی مسدود شده است. تنگی مجرای سیلویوس، برخی تومورها یا کیست‌ها می‌توانند چنین وضعیتی ایجاد کنند.

هیدروسفالی ارتباطی

مسیر ارتباط میان بطن‌ها باز است، اما جذب مایع مغزی‌نخاعی پس از خروج از بطن‌ها دچار اختلال شده است. خون‌ریزی یا مننژیت از علل احتمالی هستند.

هیدروسفالی مادرزادی

در زمان تولد وجود دارد و ممکن است به ناهنجاری‌های تکاملی، مشکلات ژنتیکی یا برخی اختلالات مغز و نخاع مرتبط باشد.

هیدروسفالی اکتسابی

پس از تولد و در هر سنی ممکن است بر اثر خون‌ریزی مغزی، عفونت، تومور، ضربه مغزی یا جراحی ایجاد شود.

هیدروسفالی با فشار طبیعی

Normal Pressure Hydrocephalus (NPH) بیشتر در سالمندان دیده می‌شود. علائم اصلی آن شامل اختلال راه رفتن، کاهش عملکرد شناختی و اختلال ادراری است. فشار CSF در یک اندازه‌گیری ممکن است در محدوده طبیعی باشد، با وجود اینکه بطن‌ها بزرگ شده‌اند.

Hydrocephalus ex vacuo

در برخی بیماری‌ها مانند سکته یا بیماری‌های تحلیل‌برنده مغز، بافت مغز کاهش پیدا می‌کند و بطن‌ها بزرگ‌تر دیده می‌شوند. این وضعیت هیدروسفالی واقعی محسوب نمی‌شود و مکانیسم و درمان متفاوتی دارد.

علائم در شیرخواران

• افزایش سریع دور سر

• سر بزرگ‌تر از حد انتظار

• برجسته یا سفت شدن ملاج

• استفراغ

• مشکل در تغذیه

• تحریک‌پذیری یا خواب‌آلودگی

• تشنج

• کاهش یا توقف پیشرفت تکاملی

• انحراف چشم‌ها به سمت پایین که به آن Sunsetting eyes گفته می‌شود

علائم در کودکان بزرگ‌تر و بزرگسالان

• سردرد، به‌ویژه اگر رو به افزایش باشد

• تهوع و استفراغ

• تاری دید یا دوبینی

• اختلال تعادل و هماهنگی

• مشکل در راه رفتن

• خواب‌آلودگی

• کاهش تمرکز یا عملکرد تحصیلی و شغلی

• تغییرات رفتاری یا شناختی

• اختلال کنترل ادرار در برخی بیماران

علائم هیدروسفالی با فشار طبیعی

در NPH سه علامت کلاسیک عبارت‌اند از:

اختلال راه رفتن، اختلال شناختی و بی‌اختیاری یا فوریت ادراری.

همه بیماران الزاماً هر سه علامت را همزمان ندارند. اختلال راه رفتن معمولاً ویژگی برجسته‌ای است و ممکن است بیمار احساس کند پاهایش هنگام راه رفتن به زمین چسبیده‌اند.

مدت بیماری کاملاً به علت آن بستگی دارد. انسداد ناگهانی جریان CSF ممکن است طی ساعت‌ها یا روزها باعث هیدروسفالی حاد شود، درحالی‌که برخی انواع مادرزادی یا NPH به‌آرامی طی ماه‌ها یا سال‌ها پیشرفت می‌کنند.

بسیاری از بیماران پس از درمان نیز به پیگیری طولانی‌مدت یا مادام‌العمر نیاز دارند. شانت ممکن است سال‌ها عملکرد مناسبی داشته باشد، اما امکان انسداد، عفونت یا خرابی آن در هر زمانی وجود دارد. مسیر ایجادشده با ETV نیز ممکن است در برخی بیماران دوباره بسته شود.

علل با سن بیمار متفاوت هستند و می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• تنگی مادرزادی مسیرهای CSF مانند تنگی مجرای سیلویوس

• ناهنجاری‌های مادرزادی مغز و نخاع

• اسپینا بیفیدا و برخی نقایص لوله عصبی

• خون‌ریزی داخل بطن‌های مغز، به‌خصوص در نوزادان نارس

• مننژیت و سایر عفونت‌های سیستم عصبی مرکزی

• خون‌ریزی زیرعنکبوتیه

• تومور یا کیست مغزی

• ضربه شدید مغزی

• برخی عوارض جراحی مغز

در هیدروسفالی با فشار طبیعی، گاهی سابقه خون‌ریزی، عفونت، ضربه یا جراحی وجود دارد، اما در نوع ایدیوپاتیک NPH علت مشخصی پیدا نمی‌شود.

نارس بودن نوزاد و خون‌ریزی داخل بطنی، برخی ناهنجاری‌های مادرزادی، عفونت‌های سیستم عصبی مرکزی، خون‌ریزی مغزی، تومورهای مغز و آسیب شدید سر از مهم‌ترین شرایطی هستند که خطر ایجاد هیدروسفالی را افزایش می‌دهند.

عامل خطر به معنی ابتلای قطعی نیست؛ بسیاری از افرادی که یکی از این عوامل را دارند هرگز دچار هیدروسفالی نمی‌شوند.

خیر. هیدروسفالی خود یک بیماری عفونی یا مسری نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود.

البته بعضی عفونت‌ها مانند مننژیت می‌توانند یکی از علل ایجاد هیدروسفالی باشند.

در صورت کنترل نشدن بیماری، فشار یا تغییرات ایجادشده در مغز می‌تواند باعث:

• آسیب مغزی

• مشکلات یادگیری یا رشد در کودکان

• اختلال بینایی

• اختلال حرکتی و تعادل

• اختلال حافظه و شناخت

• تشنج

• کاهش سطح هوشیاری

شود. در موارد شدید و درمان‌نشده، هیدروسفالی می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد.

شدت هیدروسفالی از فردی به فرد دیگر متفاوت است. هیدروسفالی آهسته و مزمن ممکن است ابتدا علائم نسبتاً خفیفی ایجاد کند، درحالی‌که انسداد حاد جریان CSF می‌تواند فشار داخل جمجمه را سریع بالا ببرد و یک وضعیت اورژانسی ایجاد کند.

تشخیص و درمان به‌موقع می‌تواند پیش‌آگهی را به‌طور قابل‌توجهی بهبود دهد و بسیاری از بیماران پس از درمان زندگی فعال و باکیفیتی دارند.

تشخیص با بررسی علائم، معاینه عصبی و تصویربرداری انجام می‌شود.

سونوگرافی

در شیرخوارانی که ملاج هنوز بسته نشده، سونوگرافی مغز می‌تواند بزرگ شدن بطن‌ها را نشان دهد. هیدروسفالی یا بزرگی بطن‌های جنین نیز ممکن است در سونوگرافی دوران بارداری تشخیص داده شود.

MRI مغز

MRI اطلاعات دقیقی درباره اندازه بطن‌ها، بافت مغز، مسیر جریان CSF و علت احتمالی انسداد ارائه می‌دهد و در بسیاری از کودکان و بزرگسالان روش مهم تصویربرداری است.

CT Scan

CT می‌تواند بزرگ شدن بطن‌ها و بعضی علل هیدروسفالی را سریع نشان دهد و به‌خصوص در شرایط اورژانسی کاربرد دارد.

بررسی هیدروسفالی با فشار طبیعی

در فردی با علائم سازگار با NPH، MRI یا CT برای بررسی بزرگی بطن‌ها انجام می‌شود. ارزیابی راه رفتن و عملکرد شناختی نیز اهمیت دارد.

در بیماران منتخب ممکن است CSF Tap Test انجام شود؛ یعنی مقداری مایع مغزی‌نخاعی با پونکسیون کمری خارج و تغییر علائم، به‌خصوص راه رفتن، بررسی می‌شود. تست‌های دیگری مانند تخلیه طولانی‌تر CSF یا اندازه‌گیری مقاومت خروج CSF نیز ممکن است در موارد منتخب استفاده شوند.

پونکسیون کمری برای تمام انواع هیدروسفالی مناسب نیست و در وجود بعضی انسدادهای داخل جمجمه یا افزایش شدید فشار می‌تواند خطرناک باشد؛ بنابراین تصمیم درباره آن باید توسط پزشک و پس از بررسی مناسب گرفته شود.

درمان به علت، سن بیمار و نوع هیدروسفالی بستگی دارد. درمان اصلی در بیشتر موارد جراحی است.

شانت مغزی

رایج‌ترین درمان، قرار دادن سیستم شانت است. در شایع‌ترین نوع یعنی Ventriculoperitoneal Shunt یا VP Shunt، یک لوله باریک از بطن مغز زیر پوست عبور داده می‌شود و CSF اضافی را به حفره شکم منتقل می‌کند تا در آنجا جذب شود.

برخی شانت‌ها دارای دریچه قابل‌تنظیم هستند و میزان تخلیه مایع را می‌توان بر اساس شرایط بیمار تنظیم کرد.

ونتریکولوستومی اندوسکوپیک بطن سوم

در Endoscopic Third Ventriculostomy یا ETV جراح با آندوسکوپ سوراخ کوچکی در کف بطن سوم ایجاد می‌کند تا CSF بتواند مسیر دیگری برای خروج داشته باشد.

ETV به‌ویژه در برخی انواع هیدروسفالی انسدادی مناسب است، اما برای همه بیماران مؤثر نیست. راهنمای جراحی هیدروسفالی کودکان، شانت و ETV را هر دو از گزینه‌های درمان در بیماران مناسب می‌داند و انتخاب میان آنها به علت هیدروسفالی و مشخصات بیمار وابسته است.

در برخی شیرخواران، ETV همراه با سوزاندن شبکه کوروئید یا CPC انجام می‌شود تا تولید CSF نیز کاهش پیدا کند.

درمان هیدروسفالی با فشار طبیعی

در بیماران مناسب مبتلا به NPH، قرار دادن شانت می‌تواند به‌خصوص اختلال راه رفتن و در برخی بیماران علائم ادراری و شناختی را بهبود دهد. بااین‌حال تشخیص صحیح و انتخاب بیمار اهمیت زیادی دارد، زیرا اختلال راه رفتن و حافظه در سالمندان علل متعدد دیگری نیز دارند. راهنماها و مرورهای سال ۲۰۲۵ همچنان بر ارزیابی بالینی، تصویربرداری و بررسی پاسخ به تخلیه CSF در بیماران منتخب تأکید دارند.

در بیشتر موارد، دارو نمی‌تواند علت مکانیکی اختلال جریان CSF را برطرف کند و جایگزین شانت یا ETV نیست.

برای مثال در هیدروسفالی پس از خون‌ریزی داخل بطنی در نوزادان نارس، راهنمای جراحی مغز و اعصاب استفاده از استازولامید همراه با فوروزماید را برای کاهش نیاز به شانت توصیه نمی‌کند.

در شرایط حاد ممکن است اقدامات و داروهای دیگری برای کنترل فشار داخل جمجمه یا درمان علت زمینه‌ای به‌صورت موقت استفاده شوند، اما انتخاب آنها کاملاً به وضعیت بیمار بستگی دارد.

شانت می‌تواند بسیار مؤثر باشد، اما نیاز به پیگیری دارد. عوارض احتمالی شامل:

• انسداد شانت

• عفونت

• تخلیه بیش از حد یا کمتر از حد CSF

• جابه‌جایی یا خرابی اجزای شانت

• تجمع خون یا مایع اطراف مغز در برخی بیماران

است.

بازگشت سردرد، استفراغ، خواب‌آلودگی، تشنج، اختلال دید یا علائم قبلی هیدروسفالی در فرد دارای شانت باید جدی گرفته شود. قرمزی، درد یا تب همراه با حساسیت در مسیر شانت نیز ممکن است نشانه عفونت باشد.

درمان خانگی نمی‌تواند تجمع CSF را برطرف کند. مهم‌ترین مراقبت‌ها پس از درمان شامل مراجعه منظم به پزشک، شناخت علائم خرابی یا عفونت شانت و ادامه توان‌بخشی در صورت وجود مشکلات حرکتی یا شناختی است.

فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و حمایت آموزشی ممکن است برای کودکانی که دچار تأخیر رشدی هستند یا بزرگسالانی که مشکلات حرکتی و شناختی دارند مفید باشند.

رژیم غذایی خاصی برای درمان هیدروسفالی اثبات نشده است و هیچ غذا یا مکملی نمی‌تواند جایگزین اصلاح اختلال جریان CSF شود.

تغذیه متعادل برای سلامت عمومی و رشد کودکان اهمیت دارد، اما مکمل‌هایی که با ادعای «کاهش آب مغز» یا درمان هیدروسفالی تبلیغ می‌شوند درمان اثبات‌شده‌ای محسوب نمی‌شوند.

همه انواع هیدروسفالی قابل پیشگیری نیستند، به‌خصوص انواع مرتبط با ناهنجاری‌های مادرزادی یا علل ژنتیکی.

مراقبت مناسب دوران بارداری، کاهش خطر برخی نقایص لوله عصبی با دریافت کافی اسیدفولیک طبق توصیه‌های پزشکی، پیشگیری و درمان عفونت‌ها و کاهش خطر آسیب‌های شدید سر می‌توانند بعضی علل زمینه‌ای را کاهش دهند، اما هیچ‌کدام تضمین نمی‌کنند که هیدروسفالی رخ ندهد.

در بسیاری از افراد می‌توان هیدروسفالی را با تخلیه مناسب CSF کنترل کرد و علائم را بهبود داد.

بااین‌حال استفاده از اصطلاح «درمان قطعی» برای همه بیماران دقیق نیست. فردی که شانت دارد ممکن است به پیگیری مادام‌العمر و گاهی تعویض یا اصلاح شانت نیاز پیدا کند. پس از ETV نیز احتمال بسته شدن مجدد مسیر وجود دارد.

بله. علائم ممکن است در صورت انسداد یا خرابی شانت، عفونت شانت یا بسته شدن مسیر ETV دوباره ظاهر شوند.

به همین دلیل فردی که سابقه هیدروسفالی دارد باید علائم هشداردهنده مخصوص خود را بشناسد و بازگشت علائم قبلی را نادیده نگیرد.

در کودکان، هیدروسفالی علاوه بر افزایش فشار مغز ممکن است بر رشد حرکتی، یادگیری، بینایی و تکامل عصبی تأثیر بگذارد. شدت این مشکلات به علت هیدروسفالی، زمان شروع، مدت افزایش فشار و بیماری‌های همراه بستگی دارد.

در نوزادان نارس، خون‌ریزی داخل بطنی یکی از علل مهم هیدروسفالی است. گاهی ابتدا روش‌های موقت تخلیه CSF استفاده می‌شوند و سپس در صورت تداوم مشکل، درمان قطعی‌تر مانند شانت در نظر گرفته می‌شود.

در سالمندان اهمیت ویژه‌ای به NPH ایدیوپاتیک داده می‌شود، زیرا ممکن است با بیماری آلزایمر، پارکینسون، بیماری‌های عروقی مغز یا مشکلات ستون فقرات اشتباه شود.

ترکیب اختلال راه رفتن، کاهش شناخت و مشکلات ادراری همراه با بزرگ شدن بطن‌ها در تصویربرداری، احتمال NPH را مطرح می‌کند. تشخیص زودهنگام مهم است، زیرا برخلاف بسیاری از علل دمانس، بخشی از علائم NPH در بیماران منتخب ممکن است با شانت بهبود پیدا کند.

هیدروسفالی یا بزرگی غیرطبیعی بطن‌های جنین ممکن است در سونوگرافی دوران بارداری مشاهده شود. در این شرایط بررسی دقیق ساختار مغز جنین، سایر ناهنجاری‌ها و در برخی موارد MRI جنین یا بررسی ژنتیکی مطرح می‌شود.

وجود بزرگی بطن‌ها لزوماً به معنی پیش‌آگهی نامطلوب نیست؛ نتیجه به شدت آن و علت زمینه‌ای بستگی دارد. تصمیم‌گیری باید با همکاری متخصص طب مادر و جنین، متخصص مغز و اعصاب یا جراحی مغز و اعصاب کودکان و در موارد مناسب متخصص ژنتیک انجام شود.

مراجعه معمول یا سریع

بررسی پزشکی در صورت افزایش غیرطبیعی دور سر کودک، تأخیر رشدی، سردردهای مکرر، اختلال تعادل، تغییر تدریجی راه رفتن، مشکلات حافظه یا اختلال جدید کنترل ادرار ضروری است.

مراجعه فوری یا اورژانسی

در موارد زیر نباید ارزیابی پزشکی به تأخیر بیفتد:

• کاهش سطح هوشیاری یا دشواری در بیدار کردن بیمار

• سردرد شدید یا سریعاً رو به افزایش

• استفراغ مکرر همراه علائم عصبی

• تشنج

• ضعف یا اختلال عصبی جدید

• اختلال شدید بینایی

• بدحال شدن سریع شیرخوار

• برجسته شدن واضح ملاج همراه خواب‌آلودگی یا استفراغ

• بازگشت سریع علائم هیدروسفالی در فرد دارای شانت

۱. آیا هیدروسفالی همان آب آوردن مغز است؟
این اصطلاح عامیانه استفاده می‌شود، اما مایع تجمع‌یافته در واقع مایع مغزی‌نخاعی است.

۲. آیا هیدروسفالی خطرناک است؟
در صورت افزایش فشار و درمان نشدن می‌تواند جدی و حتی تهدیدکننده زندگی باشد، اما بسیاری از بیماران با درمان مناسب نتیجه خوبی دارند.

۳. آیا هیدروسفالی واگیردار است؟
خیر.

۴. آیا هیدروسفالی از بدو تولد وجود دارد؟
گاهی بله، اما هیدروسفالی می‌تواند در هر سنی ایجاد شود.

۵. آیا هیدروسفالی باعث بزرگ شدن سر همه بیماران می‌شود؟
خیر. این علامت بیشتر در شیرخوارانی دیده می‌شود که استخوان‌های جمجمه هنوز کاملاً به هم متصل نشده‌اند.

۶. آیا هیدروسفالی درمان دارویی دارد؟
در بیشتر موارد خیر؛ درمان اصلی اصلاح جریان CSF با روش‌های جراحی است.

۷. شانت چیست؟
سیستمی از لوله و دریچه است که مایع اضافی مغز را به قسمت دیگری از بدن، معمولاً شکم، منتقل می‌کند.

۸. آیا شانت باید برای همیشه باقی بماند؟
در بسیاری از بیماران نیاز به شانت طولانی‌مدت است، اما شرایط هر بیمار متفاوت است.

۹. آیا شانت ممکن است خراب شود؟
بله. انسداد، عفونت یا اختلال عملکرد شانت ممکن است رخ دهد و گاهی نیاز به جراحی مجدد دارد.

۱۰. ETV بهتر است یا شانت؟
هیچ روش واحدی برای همه بیماران بهتر نیست. علت و نوع هیدروسفالی، سن و آناتومی مغز در انتخاب روش نقش دارند.

۱۱. آیا هیدروسفالی باعث عقب‌ماندگی ذهنی می‌شود؟
نه در همه بیماران. پیامد شناختی به علت، شدت و زمان درمان بستگی دارد و بسیاری از افراد عملکرد شناختی خوبی دارند.

۱۲. آیا مشکل راه رفتن و حافظه سالمندان همیشه NPH است؟
خیر. بیماری‌هایی مانند پارکینسون، آلزایمر و مشکلات عروقی یا ستون فقرات علائم مشابه ایجاد می‌کنند.

۱۳. آیا NPH قابل درمان است؟
در بیماران مناسب، شانت می‌تواند علائم را بهبود دهد، به‌خصوص اختلال راه رفتن؛ میزان پاسخ میان افراد متفاوت است.

۱۴. آیا فرد دارای شانت نیاز به پیگیری دارد؟
بله. پیگیری منظم و شناخت علائم خرابی یا عفونت شانت اهمیت زیادی دارد.

• هیدروسفالی به تجمع غیرطبیعی مایع مغزی‌نخاعی و بزرگ شدن بطن‌های مغز گفته می‌شود.

• بیماری می‌تواند مادرزادی یا اکتسابی و انسدادی یا ارتباطی باشد.

• علائم با سن متفاوت هستند؛ بزرگ شدن سر در شیرخواران و سردرد، استفراغ، اختلال تعادل و بینایی در سنین بالاتر مهم‌اند.

• در سالمندان، NPH می‌تواند با اختلال راه رفتن، شناخت و کنترل ادرار ظاهر شود.

• MRI، CT و در شیرخواران سونوگرافی از روش‌های مهم تشخیص هستند.

• شانت و ETV دو روش اصلی جراحی هستند و انتخاب آنها به علت هیدروسفالی بستگی دارد.

• شانت ممکن است دچار انسداد یا عفونت شود و نیازمند پیگیری طولانی‌مدت است.

• کاهش هوشیاری، تشنج، استفراغ مکرر یا بازگشت سریع علائم در فرد دارای شانت نیازمند بررسی فوری است.

در فردی که علائم تدریجی مانند اختلال راه رفتن، سردردهای مکرر، تغییر حافظه یا افزایش غیرعادی دور سر کودک دارد، قدم بعدی ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز تصویربرداری مغز است.

اگر علائم شدید یا ناگهانی هستند، به‌خصوص کاهش هوشیاری، سردرد شدید، استفراغ مکرر، تشنج یا بدحال شدن فردی که شانت مغزی دارد، ارزیابی اورژانسی ضروری است.

• نام فارسی: هیدروسفالی

• نام انگلیسی: Hydrocephalus

• نام‌های دیگر: تجمع مایع مغزی‌نخاعی؛ در زبان عامیانه «آب آوردن مغز»

• دسته بیماری: بیماری عصبی / اختلال گردش مایع مغزی‌نخاعی

• سیستم درگیر: مغز و سیستم بطنی

• عفونی است؟ خیر؛ برخی عفونت‌ها می‌توانند علت آن باشند.

• مسری است؟ خیر

• حاد یا مزمن؟ می‌تواند حاد یا مزمن باشد.

• قابل پیشگیری است؟ همه انواع خیر؛ برخی علل قابل کاهش هستند.

• قابل درمان یا کنترل است؟ در بسیاری از بیماران با جراحی قابل‌کنترل است.

• مهم‌ترین علائم: افزایش سریع دور سر در شیرخوار، سردرد، استفراغ، اختلال دید، اختلال تعادل و راه رفتن و تغییرات شناختی

• مهم‌ترین عوامل خطر: ناهنجاری‌های مادرزادی، نارس بودن و خون‌ریزی مغزی، عفونت CNS، تومور، خون‌ریزی مغزی و ضربه سر

• مهم‌ترین عوارض: آسیب عصبی، مشکلات تکاملی و شناختی، اختلال بینایی، تشنج و افزایش خطرناک فشار داخل جمجمه

• روش‌های اصلی تشخیص: معاینه عصبی، سونوگرافی در شیرخوار، MRI و CT؛ تست‌های تخلیه CSF در برخی بیماران NPH

• روش‌های اصلی درمان: شانت، ETV و درمان علت زمینه‌ای

• تخصص پزشکی اصلی: جراحی مغز و اعصاب