آب سیاه (گلوکوم)

عصب بینایی مجموعه‌ای از رشته‌های عصبی است که اطلاعات بینایی را از شبکیه به مغز منتقل می‌کند. در گلوکوم این عصب به‌تدریج آسیب می‌بیند و بخشی از رشته‌های عصبی از بین می‌روند.

در جلوی چشم مایعی شفاف به نام زلالیه (Aqueous Humor) به‌طور مداوم تولید و تخلیه می‌شود. اگر تخلیه این مایع به اندازه کافی انجام نشود، فشار داخل چشم می‌تواند افزایش پیدا کند. افزایش فشار ممکن است در افراد مستعد به عصب بینایی آسیب برساند.

بااین‌حال تعریف گلوکوم فقط «بالا بودن فشار چشم» نیست. معیار اصلی، وجود یا خطر آسیب مشخص عصب بینایی و میدان دید است.

آیا فشار چشم بالاتر از ۲۱ یعنی گلوکوم؟

نه لزوماً. فشار بالاتر از حدود ۲۱ میلی‌متر جیوه معمولاً بالاتر از محدوده رایج در نظر گرفته می‌شود، اما این عدد مرز قطعی بین سلامت و بیماری نیست.

فردی ممکن است فشار چشم بالاتر از این مقدار داشته باشد و هنوز هیچ آسیب گلوکومی نداشته باشد؛ این وضعیت فشارخون چشمی یا Ocular Hypertension نامیده می‌شود. برعکس، گلوکوم با فشار طبیعی نیز وجود دارد.

گلوکوم یکی از علل مهم کاهش بینایی و نابینایی غیرقابل‌برگشت در جهان است.

یک مرور اپیدمیولوژیک، شیوع مجموع انواع اصلی گلوکوم را در افراد ۴۰ تا ۸۰ ساله حدود ۳٫۵ درصد برآورد کرده است. آمارها بسته به سن، جمعیت و نوع گلوکوم متفاوت هستند.

بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت، حدود ۷٫۷ میلیون نفر در جهان دچار اختلال دید دور یا نابینایی منتسب به گلوکوم هستند.

مطالعه جهانی منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز نشان می‌دهد با افزایش سن جمعیت و افزایش شیوع نزدیک‌بینی، تعداد مبتلایان به گلوکوم زاویه‌باز در دهه‌های آینده می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی افزایش یابد.

گلوکوم اولیه زاویه‌باز

Primary Open-Angle Glaucoma یا POAG شایع‌ترین نوع گلوکوم در بسیاری از کشورهاست.

زاویه تخلیه چشم باز است، اما خروج مایع به اندازه کافی کارآمد نیست. بیماری معمولاً آهسته پیشرفت می‌کند و در مراحل اولیه علامتی ندارد.

گلوکوم با فشار طبیعی

Normal-Tension Glaucoma زیرگروهی از گلوکوم زاویه‌باز است که در آن آسیب عصب بینایی با وجود فشار چشمی در محدوده معمول اتفاق می‌افتد.

حتی در این نوع نیز کاهش بیشتر فشار داخل چشم می‌تواند سرعت پیشرفت بیماری را کم کند.

گلوکوم زاویه‌بسته

در Angle-Closure Glaucoma عنبیه مسیر خروج مایع از چشم را می‌بندد.

این انسداد ممکن است به‌آرامی ایجاد شود یا به شکل یک حمله حاد و ناگهانی بروز کند. نوع حاد یک اورژانس چشم‌پزشکی است.

گلوکوم ثانویه

گاهی بیماری دیگری باعث گلوکوم می‌شود. برای مثال:

• التهاب داخل چشم

• آسیب چشمی

• بعضی جراحی‌های چشم

• تشکیل عروق خونی غیرطبیعی

• مصرف بعضی داروها، به‌ویژه کورتیکواستروئیدها

• سندرم پیگمان دیسپرژن

• سندرم پسودواکسفولیاسیون

گلوکوم مادرزادی و کودکان

در بعضی کودکان مسیر تخلیه مایع داخل چشم از زمان تولد به‌درستی تشکیل نشده است. گلوکوم مادرزادی نادر است، اما برای حفظ بینایی نیازمند تشخیص و درمان سریع است.

علائم گلوکوم زاویه‌باز

در مراحل اولیه معمولاً هیچ علامتی وجود ندارد.

با پیشرفت بیماری ممکن است:

• بخش‌هایی از دید محیطی از بین بروند.

• نقاط کور در میدان دید ایجاد شوند.

• دید کناری به‌تدریج محدود شود.

• در مراحل پیشرفته میدان بینایی بسیار باریک شود.

آسیب معمولاً آن‌قدر تدریجی اتفاق می‌افتد که بیمار ممکن است مدت‌ها متوجه آن نشود.

علائم هشداردهنده گلوکوم زاویه‌بسته حاد

علائم ممکن است ناگهانی باشند:

• درد شدید چشم

• قرمزی چشم

• تاری دید

• تهوع یا استفراغ

• احساس ناخوشی شدید

• گاهی مشاهده هاله اطراف نورها

این وضعیت نیاز به مراجعه فوری دارد.

بیشتر انواع گلوکوم بیماری‌های مزمن و مادام‌العمر هستند.

در گلوکوم زاویه‌باز، آسیب معمولاً طی سال‌ها ایجاد می‌شود و سرعت پیشرفت از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

در مقابل، حمله حاد زاویه‌بسته می‌تواند طی ساعت‌ها تا چند روز باعث آسیب شدید شود و به همین دلیل درمان فوری اهمیت دارد.

در بسیاری از موارد، یک علت واحد برای بیماری وجود ندارد.

افزایش فشار داخل چشم مهم‌ترین عامل قابل‌درمان است. این فشار معمولاً زمانی بالا می‌رود که زلالیه نتواند با سرعت مناسب از چشم خارج شود.

اما حساسیت عصب بینایی نیز اهمیت دارد؛ به همین دلیل یک فشار مشخص ممکن است برای یک فرد مشکلی ایجاد نکند ولی در فرد دیگری با آسیب عصب بینایی همراه باشد.

مهم‌ترین عوامل خطر شامل موارد زیر هستند:

• افزایش فشار داخل چشم

• افزایش سن

• سابقه خانوادگی گلوکوم

• نزدیک‌بینی شدید، به‌خصوص برای گلوکوم زاویه‌باز

• برخی ویژگی‌های ساختمانی چشم

• استفاده طولانی‌مدت یا حساسیت به داروهای کورتیکواستروئیدی

• سابقه آسیب یا بعضی جراحی‌های چشم

• بعضی بیماری‌های چشمی

برخی انواع گلوکوم نیز در بعضی جمعیت‌های جغرافیایی یا قومی شیوع بیشتری دارند؛ برای مثال گلوکوم زاویه‌باز در افراد با تبار آفریقایی و گلوکوم زاویه‌بسته در برخی جمعیت‌های آسیایی شایع‌تر گزارش شده است. این تفاوت‌های آماری به معنی ابتلای قطعی هیچ فردی نیستند.

کورتون و گلوکوم

کورتیکواستروئیدها می‌توانند در برخی افراد فشار داخل چشم را افزایش دهند. این موضوع فقط محدود به قطره‌های چشمی نیست و بسته به شرایط فرد، انواع دیگر کورتون نیز ممکن است اهمیت داشته باشند.

داروی کورتونی تجویزشده نباید به دلیل نگرانی از گلوکوم خودسرانه قطع شود؛ در مصرف طولانی یا افراد پرخطر ممکن است پایش فشار چشم لازم باشد.

مهم‌ترین عارضه، از دست دادن دائمی بخشی از بینایی است.

آسیب ایجادشده در عصب بینایی در حال حاضر معمولاً قابل بازگرداندن نیست. اگر بیماری پیشرفت کند می‌تواند باعث:

• کاهش میدان دید

• اختلال در رانندگی و حرکت در محیط

• افزایش خطر برخورد با موانع و زمین خوردن

• کاهش استقلال فرد

• کم‌بینایی شدید

• نابینایی

شود.

گلوکوم می‌تواند بیماری جدی باشد، زیرا آسیب عصب بینایی معمولاً برگشت‌پذیر نیست.

بااین‌حال تشخیص زودهنگام و درمان مناسب در بسیاری از بیماران می‌تواند سرعت آسیب را بسیار کم کند و بینایی کاربردی را برای مدت طولانی حفظ کند.

گلوکوم را نمی‌توان فقط با اندازه‌گیری فشار چشم تشخیص داد.

اندازه‌گیری فشار داخل چشم

با تونومتری (Tonometry) فشار داخل چشم اندازه‌گیری می‌شود. تونومتری اپلانیشن گلدمن یکی از روش‌های استاندارد است.

معاینه عصب بینایی

چشم‌پزشک ظاهر عصب بینایی را بررسی می‌کند تا شواهد آسیب گلوکومی را پیدا کند.

OCT

Optical Coherence Tomography نوعی تصویربرداری غیرتهاجمی است که ضخامت لایه‌های عصبی شبکیه و ساختار عصب بینایی را بررسی می‌کند.

تکرار OCT در طول زمان می‌تواند به شناسایی پیشرفت بیماری کمک کند.

آزمایش میدان بینایی

Visual Field Test یا Perimetry بررسی می‌کند آیا بخش‌هایی از میدان دید از بین رفته‌اند یا خیر.

گونیوسکوپی

در Gonioscopy زاویه بین قرنیه و عنبیه بررسی می‌شود. این آزمایش برای مشخص کردن باز یا بسته بودن زاویه اهمیت دارد.

ضخامت قرنیه

اندازه‌گیری Central Corneal Thickness نیز ممکن است انجام شود، زیرا ضخامت قرنیه بر تفسیر فشار چشم و برآورد خطر بیماری اثر می‌گذارد.

راهنمای NICE برای ارزیابی گلوکوم زاویه‌باز استفاده از مجموعه‌ای شامل میدان بینایی، بررسی عصب بینایی، فشار چشم، گونیوسکوپی و ضخامت مرکزی قرنیه را توصیه می‌کند.

هر افزایش فشار چشم گلوکوم نیست و هر کاهش دید نیز ناشی از گلوکوم نیست.

بیماری‌هایی که ممکن است در بررسی بیمار مطرح شوند شامل:

• فشارخون چشمی بدون گلوکوم

• آب‌مروارید

• بیماری‌های شبکیه

• بیماری‌های عصب بینایی

• دژنراسیون ماکولا

• مشکلات عروقی عصب بینایی

• بعضی بیماری‌های عصبی

هستند.

هدف اصلی درمان کاهش فشار داخل چشم برای جلوگیری یا کند کردن آسیب بیشتر عصب بینایی است.

درمان نمی‌تواند معمولاً بینایی ازدست‌رفته را برگرداند.

درمان با قطره‌های چشمی

قطره‌های مختلفی وجود دارند که تولید مایع داخل چشم را کاهش می‌دهند یا خروج آن را افزایش می‌دهند.

انتخاب دارو به نوع گلوکوم، میزان فشار، بیماری‌های زمینه‌ای، عوارض دارو و پاسخ فرد بستگی دارد.

لیزر SLT

Selective Laser Trabeculoplasty یا SLT با بهبود خروج مایع از مسیر ترابکولار می‌تواند فشار داخل چشم را کاهش دهد.

راهنمای NICE، SLT ۳۶۰ درجه را به‌عنوان یکی از درمان‌های اولیه مهم برای بسیاری از افراد دارای گلوکوم مزمن زاویه‌باز تازه‌تشخیص‌داده‌شده که بیماری پیشرفته ندارند معرفی می‌کند.

اثر لیزر ممکن است با گذشت زمان کمتر شود و بعضی بیماران همچنان به قطره یا درمان‌های دیگر نیاز خواهند داشت.

لیزر در گلوکوم زاویه‌بسته

در افرادی که زاویه چشم در معرض بسته‌شدن است یا حمله زاویه‌بسته رخ داده، لیزر ایریدوتومی محیطی (Laser Peripheral Iridotomy) ممکن است برای ایجاد مسیر عبور مایع از عنبیه انجام شود.

در حمله حاد ابتدا کاهش سریع فشار چشم اهمیت دارد و سپس درمان لیزری یا سایر اقدامات قطعی انجام می‌شوند.

جراحی

اگر دارو و لیزر فشار را به اندازه کافی کنترل نکنند، جراحی ممکن است لازم شود.

روش‌ها شامل:

• ترابکولکتومی

• کارگذاری تیوب یا شانت

• بعضی جراحی‌های کم‌تهاجمی گلوکوم یا MIGS

• روش‌های دیگر برای کاهش تولید یا افزایش خروج مایع

هستند.

در بیماری پیشرفته ممکن است جراحی زودتر مطرح شود. NICE برای برخی بیماران دارای گلوکوم زاویه‌باز پیشرفته، جراحی گلوکوم را توصیه می‌کند.

آنالوگ‌های پروستاگلاندین

داروهایی مانند:

• لاتانوپروست (Latanoprost)

• تراووپروست (Travoprost)

• بیماتوپروست (Bimatoprost)

خروج مایع از چشم را افزایش می‌دهند و از داروهای پرکاربرد هستند.

ممکن است باعث قرمزی چشم، تغییر رنگ عنبیه، افزایش رشد مژه یا تغییرات اطراف چشم شوند.

بتابلوکرهای چشمی

برای مثال تیمولول (Timolol) تولید زلالیه را کاهش می‌دهد.

این دارو می‌تواند بر ضربان قلب و تنفس اثر بگذارد و در بعضی مبتلایان به آسم، بیماری ریوی یا اختلالات قلبی نیازمند احتیاط ویژه است.

مهارکننده‌های کربنیک انهیدراز

داروهایی مانند دورزولامید و برینزولامید تولید مایع داخل چشم را کاهش می‌دهند.

آگونیست‌های آلفا

برای مثال بریمونیدین (Brimonidine) می‌تواند تولید مایع را کاهش داده و خروج آن را افزایش دهد.

مهارکننده‌های Rho kinase

داروهایی مانند نتارسودیل (Netarsudil) با کمک به خروج مایع می‌توانند فشار داخل چشم را کاهش دهند.

گاهی بیش از یک دارو یا قطره ترکیبی لازم است. انتخاب دارو و تعداد دفعات مصرف باید توسط چشم‌پزشک انجام شود.

یکی از دلایل مهم پیشرفت بیماری، استفاده نامنظم از قطره‌هاست.

از آنجا که قطره معمولاً باعث بهتر شدن محسوس دید نمی‌شود، ممکن است بیمار تصور کند مصرف آن فایده‌ای ندارد. در واقع هدف دارو حفظ بینایی آینده است، نه بازگرداندن فوری بینایی ازدست‌رفته.

اگر قطره باعث عارضه می‌شود، بهتر است به‌جای قطع خودسرانه، موضوع با چشم‌پزشک مطرح شود.

درمان خانگی جایگزین دارو، لیزر یا جراحی گلوکوم نیست.

اقدامات مهم شامل:

• استفاده دقیق و منظم از قطره‌ها

• مراجعه به‌موقع برای معاینات

• یادگیری روش صحیح ریختن قطره

• اطلاع دادن تمام داروهای مصرفی به چشم‌پزشک

• بررسی عوارض احتمالی قطره‌ها

• محافظت از چشم در برابر آسیب

• کنترل بیماری‌های عمومی مانند دیابت و فشارخون

است.

رژیم غذایی یا مکمل خاصی وجود ندارد که ثابت شده باشد گلوکوم را درمان کند یا آسیب عصب بینایی را برگرداند.

تغذیه متعادل، فعالیت بدنی مناسب و کنترل عوامل خطر قلبی‌عروقی برای سلامت عمومی مفید هستند، اما نباید جایگزین درمان کاهش فشار چشم شوند.

محصولات گیاهی، مکمل‌های آنتی‌اکسیدانی یا ویتامین‌ها نباید به‌عنوان «درمان آب‌سیاه» معرفی شوند مگر برای علت پزشکی دیگری تجویز شده باشند.

برای بیشتر انواع اولیه گلوکوم راه تضمین‌شده‌ای برای جلوگیری کامل از ایجاد بیماری وجود ندارد.

مهم‌ترین راه کاهش آسیب، تشخیص زودهنگام قبل از از دست رفتن قابل‌توجه میدان بینایی است.

افراد پرخطر ممکن است بر اساس سن، سابقه خانوادگی و وضعیت چشم به معاینات منظم‌تر نیاز داشته باشند. NEI برای بسیاری از افراد پرخطر معاینه جامع چشم با اتساع مردمک را هر یک تا دو سال پیشنهاد می‌کند، اما فاصله مناسب باید بر اساس شرایط فرد تعیین شود.

در حال حاضر آسیب عصبی ناشی از گلوکوم معمولاً قابل بازگرداندن نیست و درمان قطعی که عصب آسیب‌دیده را به حالت اولیه برگرداند وجود ندارد.

اما بیماری در بسیاری از افراد قابل‌کنترل است. قطره‌ها، لیزر و جراحی می‌توانند فشار را کاهش دهند و احتمال پیشرفت آسیب را کم کنند.

بنابراین تفاوت مهمی میان «درمان قطعی» و «کنترل مؤثر بیماری» وجود دارد.

در بیشتر موارد، گلوکوم یک بیماری مزمن است و مفهوم عود مانند بیماری‌های عفونی برای آن مناسب نیست.

ممکن است فشار پس از یک دوره کنترل دوباره افزایش یابد یا بیماری با وجود درمان پیشرفت کند. به همین دلیل پیگیری مادام‌العمر اهمیت دارد.

حتی پس از لیزر یا جراحی نیز معاینات دوره‌ای باید ادامه پیدا کنند.

گلوکوم کودکان نادر است اما اهمیت زیادی دارد.

علائم گلوکوم مادرزادی ممکن است شامل:

• اشک‌ریزش زیاد

• حساسیت به نور

• کدر شدن قرنیه

• بزرگ‌تر شدن غیرطبیعی چشم

باشند.

در این گروه، جراحی معمولاً نقش اصلی درمان را دارد و درمان زودهنگام می‌تواند از آسیب دائمی بینایی جلوگیری کند.

بارداری می‌تواند بر فشار چشم و انتخاب داروهای گلوکوم اثر بگذارد. ایمنی داروهای مختلف در بارداری و شیردهی یکسان نیست و برخی قطره‌ها ممکن است نیازمند تغییر یا احتیاط باشند.

فردی که برای گلوکوم تحت درمان است و قصد بارداری دارد بهتر است پیش از تغییر یا قطع دارو با چشم‌پزشک و پزشک زنان مشورت کند. قطع ناگهانی درمان می‌تواند خطر پیشرفت بیماری را افزایش دهد.

مراجعه معمول به چشم‌پزشک

بررسی چشم‌پزشکی مناسب است اگر:

• فشار چشم بالا گزارش شده است.

• سابقه خانوادگی گلوکوم وجود دارد.

• در معاینه عصب بینایی مورد مشکوکی مشاهده شده است.

• نقص میدان بینایی وجود دارد.

• فرد برای مدت طولانی کورتیکواستروئید مصرف می‌کند و پزشک پایش فشار چشم را لازم دانسته است.

• فرد مبتلا به گلوکوم است و موعد پیگیری فرا رسیده است.

مراجعه فوری یا اورژانسی

در صورت بروز ناگهانی موارد زیر باید فوراً به مرکز درمانی مراجعه کرد:

• درد شدید چشم

• قرمزی شدید چشم

• تاری ناگهانی دید

• تهوع یا استفراغ همراه درد چشم

• کاهش ناگهانی بینایی

این علائم می‌توانند نشانه حمله حاد زاویه‌بسته باشند.

۱. آیا آب‌سیاه همان بالا بودن فشار چشم است؟

خیر. فشار بالا یک عامل خطر مهم است، اما تشخیص گلوکوم به آسیب عصب بینایی و ارزیابی‌های تکمیلی بستگی دارد.

۲. آیا گلوکوم همیشه با فشار بالای چشم همراه است؟

خیر. گلوکوم با فشار طبیعی نیز وجود دارد.

۳. آیا گلوکوم باعث درد چشم می‌شود؟

نوع شایع زاویه‌باز معمولاً درد ندارد. درد شدید و ناگهانی بیشتر در حمله حاد زاویه‌بسته دیده می‌شود.

۴. اولین علامت آب‌سیاه چیست؟

در گلوکوم زاویه‌باز ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد. با پیشرفت بیماری، کاهش دید محیطی ایجاد می‌شود.

۵. آیا بینایی ازدست‌رفته برمی‌گردد؟

آسیب بینایی ناشی از گلوکوم معمولاً برگشت‌پذیر نیست؛ به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت دارد.

۶. آیا گلوکوم درمان قطعی دارد؟

درمان موجود می‌تواند بیماری را کنترل و سرعت پیشرفت را کاهش دهد، اما آسیب عصب بینایی را معمولاً معکوس نمی‌کند.

۷. آیا قطره گلوکوم باید همیشه استفاده شود؟

در بسیاری از بیماران درمان طولانی‌مدت لازم است. تغییر یا قطع دارو فقط باید با نظر چشم‌پزشک انجام شود.

۸. آیا گلوکوم ارثی است؟

سابقه خانوادگی یکی از عوامل مهم خطر است، اما داشتن فرد مبتلا در خانواده به معنی ابتلای قطعی نیست.

۹. آیا لیزر می‌تواند جای قطره را بگیرد؟

در برخی بیماران مبتلا به گلوکوم زاویه‌باز، SLT می‌تواند درمان اولیه باشد و نیاز به قطره را به تأخیر بیندازد یا کاهش دهد؛ بااین‌حال بعضی افراد بعداً همچنان به دارو نیاز دارند.

۱۰. آیا گلوکوم نیاز به جراحی دارد؟

همه بیماران خیر. جراحی زمانی مطرح می‌شود که کنترل مناسب با دارو و لیزر حاصل نشود یا بیماری از ابتدا پیشرفته باشد.

۱۱. آیا آب‌سیاه باعث نابینایی می‌شود؟

در صورت پیشرفت کنترل‌نشده می‌تواند باعث نابینایی شود، اما درمان زودهنگام می‌تواند خطر کاهش بینایی شدید را کم کند.

۱۲. آیا گلوکوم به هر دو چشم آسیب می‌زند؟

می‌تواند یک یا هر دو چشم را درگیر کند و شدت بیماری در دو چشم لزوماً یکسان نیست.

۱۳. آیا رژیم غذایی می‌تواند گلوکوم را درمان کند؟

خیر. رژیم یا مکمل مشخصی جایگزین درمان‌های اثبات‌شده کاهش فشار چشم نیست.

۱۴. آیا کورتون باعث گلوکوم می‌شود؟

در برخی افراد کورتیکواستروئیدها می‌توانند فشار چشم را افزایش داده و خطر گلوکوم را بیشتر کنند.

۱۵. چه زمانی آب‌سیاه اورژانسی است؟

درد شدید و ناگهانی چشم همراه با قرمزی، تاری دید، تهوع یا استفراغ می‌تواند نشانه گلوکوم زاویه‌بسته حاد باشد و نیازمند درمان فوری است.

• گلوکوم گروهی از بیماری‌هاست که به عصب بینایی آسیب می‌رسانند.

• شایع‌ترین نوع آن ممکن است سال‌ها هیچ علامتی ایجاد نکند.

• افزایش فشار چشم یک عامل خطر مهم است، اما فشار بالا به‌تنهایی مساوی گلوکوم نیست.

• گلوکوم می‌تواند حتی در فشار چشم ظاهراً طبیعی ایجاد شود.

• تشخیص معمولاً با بررسی فشار چشم، عصب بینایی، OCT، میدان بینایی و زاویه چشم انجام می‌شود.

• آسیب بینایی ایجادشده معمولاً برگشت‌پذیر نیست.

• قطره‌های چشمی، SLT و جراحی از درمان‌های اصلی هستند.

• هدف درمان کاهش فشار چشم و جلوگیری یا کند کردن پیشرفت بیماری است.

• درد شدید و ناگهانی چشم همراه با قرمزی، تاری دید یا تهوع می‌تواند نشانه حمله زاویه‌بسته و یک اورژانس چشم‌پزشکی باشد.

اگر فرد تنها به دلیل سابقه خانوادگی یا گزارش فشار چشم بالا نگران است، مناسب‌ترین اقدام انجام معاینه جامع توسط چشم‌پزشک است. اندازه‌گیری فشار به‌تنهایی برای تأیید یا رد بیماری کافی نیست.

اگر گلوکوم قبلاً تشخیص داده شده است، مهم‌ترین اقدام استفاده منظم از درمان و پیگیری دوره‌ای عصب بینایی، میدان دید و فشار چشم است. در صورت ایجاد درد شدید و ناگهانی چشم، قرمزی، تاری دید یا تهوع، نباید منتظر نوبت معمول چشم‌پزشکی ماند و ارزیابی فوری لازم است.