آسان دکتر

راهنمای سلامت

آفت دهان

Aphthous stomatitis

آفت دهان یا استوماتیت آفتی (Aphthous Stomatitis) به زخم‌های دردناک، گرد یا بیضی‌شکل داخل دهان گفته می‌شود که معمولاً مرکز سفید، زرد یا خاکستری و حاشیه قرمز دارند. این زخم‌ها بیشتر روی سطح داخلی لب و گونه، زیر زبان، کف دهان یا سایر قسمت‌های نرم مخاط دهان ایجاد می‌شوند. برخلاف تبخال، آفت توسط ویروس هرپس ایجاد نمی‌شود و مسری نیست. نوع شایع و کوچک آفت معمولاً طی یک تا دو هفته بدون باقی گذاشتن جای زخم بهبود پیدا می‌کند. علت دقیق آفت‌های عودکننده کاملاً مشخص نیست، اما زمینه ژنتیکی و واکنش‌های سیستم ایمنی در ایجاد آن نقش دارند. استرس، کم‌خوابی، ضربه به مخاط دهان، برخی کمبودهای تغذیه‌ای و در بعضی افراد تغییرات هورمونی می‌توانند با عود آفت ارتباط داشته باشند. در بیشتر افراد آفت یک مشکل خوش‌خیم است، اما زخم‌های بسیار بزرگ، مکرر، طولانی‌مدت یا همراه با علائمی مانند زخم تناسلی، التهاب چشم، درد مفاصل، کاهش وزن یا مشکلات گوارشی ممکن است نشانه بیماری زمینه‌ای باشند و نیاز به بررسی بیشتری دارند.

آفت دهان چیست؟

آفت یک زخم التهابی دردناک در مخاط دهان است که معمولاً بدون وجود یک عامل عفونی مشخص ایجاد می‌شود.

اصطلاح Recurrent Aphthous Stomatitis یا RAS زمانی استفاده می‌شود که فرد به‌طور مکرر دچار این زخم‌ها شود.

ظاهر معمول آفت شامل:

  • شکل گرد یا بیضی؛

  • مرکز سفید، زرد یا خاکستری؛

  • حاشیه قرمز؛

  • درد هنگام تماس با غذا یا زبان

است.

بافت اطراف زخم معمولاً نسبتاً طبیعی باقی می‌ماند.

آفت دهان چقدر شایع است؟

آفت از شایع‌ترین بیماری‌های زخمی مخاط دهان است و برآوردهای بالینی نشان می‌دهند حدود یک نفر از هر پنج نفر ممکن است در دوره‌ای از زندگی آفت را تجربه کند.

آفت‌های عودکننده بیشتر در کودکی، نوجوانی و اوایل بزرگسالی شروع می‌شوند و در بسیاری از افراد با افزایش سن شدت و دفعات آنها کمتر می‌شود.

شروع ناگهانی آفت‌های شدید و مکرر در سنین بالاتر، به‌خصوص در فردی که قبلاً چنین سابقه‌ای نداشته است، ممکن است نیازمند بررسی علت زمینه‌ای باشد.

انواع آفت دهان

سه الگوی اصلی برای آفت عودکننده شناخته می‌شوند.

آفت مینور یا کوچک

Minor Aphthous Ulcer شایع‌ترین نوع است.

ویژگی‌ها:

  • معمولاً کمتر از حدود یک سانتی‌متر است؛

  • اغلب تعداد زخم‌ها کم است؛

  • دردناک است؛

  • معمولاً طی ۷ تا ۱۴ روز خوب می‌شود؛

  • اغلب جای زخم باقی نمی‌گذارد.

حدود بیشتر موارد آفت عودکننده از این نوع هستند.

آفت ماژور یا بزرگ

Major Aphthous Ulcer بزرگ‌تر و عمیق‌تر است.

ممکن است:

  • بیش از یک سانتی‌متر قطر داشته باشد؛

  • بسیار دردناک باشد؛

  • خوردن یا صحبت کردن را دشوار کند؛

  • چند هفته باقی بماند؛

  • پس از بهبود جای زخم ایجاد کند.

زخم‌های بزرگ و طولانی‌مدت باید با دقت بیشتری بررسی شوند تا بیماری‌های دیگر با آفت اشتباه نشوند.

آفت هرپتی‌فرم

Herpetiform Aphthous Ulceration شامل تعداد زیادی زخم بسیار کوچک است که ممکن است کنار هم قرار گرفته و زخم بزرگ‌تری ایجاد کنند.

نام «هرپتی‌فرم» ممکن است گمراه‌کننده باشد:

این نوع آفت ارتباطی با ویروس هرپس ندارد و تبخال نیست.

آفت معمولاً در کجای دهان ایجاد می‌شود؟

آفت عودکننده بیشتر مخاط نرم و غیرکراتینه را درگیر می‌کند، از جمله:

  • داخل لب‌ها؛

  • داخل گونه؛

  • زیر زبان؛

  • کف دهان؛

  • بخش نرم‌تر مخاط دهان.

این محل‌ها به افتراق آفت از تبخال عودکننده داخل دهان کمک می‌کنند.

تبخال عودکننده داخل دهان بیشتر تمایل دارد روی مخاط محکم‌تر و کراتینه، مانند لثه چسبیده یا کام سخت ظاهر شود.

علائم آفت دهان

مهم‌ترین علامت، درد است.

گاهی یک تا دو روز قبل از ظاهر شدن کامل زخم، فرد احساس:

  • سوزش؛

  • گزگز؛

  • حساسیت

در محل دارد.

پس از ایجاد زخم ممکن است:

  • هنگام خوردن غذا درد افزایش پیدا کند؛

  • غذاهای ترش یا تند سوزش شدید ایجاد کنند؛

  • مسواک زدن دشوار شود؛

  • صحبت کردن در آفت‌های بزرگ دردناک باشد.

در آفت ساده معمولاً تب یا حال عمومی بد وجود ندارد.

چه مدت طول می‌کشد آفت خوب شود؟

مدت بهبود به نوع آفت بستگی دارد.

آفت کوچک

معمولاً طی یک تا دو هفته بهبود پیدا می‌کند.

آفت بزرگ

ممکن است چند هفته و گاهی تا حدود شش هفته باقی بماند و امکان باقی ماندن جای زخم وجود دارد.

نوع هرپتی‌فرم

معمولاً طی چند هفته فروکش می‌کند.

زخمی که بدون روند واضح بهبود برای بیش از سه هفته باقی مانده است نباید صرفاً «آفت» فرض شود.

علت آفت دهان چیست؟

علت دقیق RAS هنوز کاملاً مشخص نشده است.

در حال حاضر آفت عودکننده یک بیماری چندعاملی و با واسطه سیستم ایمنی در نظر گرفته می‌شود که زمینه ژنتیکی نیز می‌تواند در آن نقش داشته باشد.

سابقه خانوادگی

آفت در برخی خانواده‌ها بیشتر دیده می‌شود.

این موضوع از نقش استعداد ژنتیکی حمایت می‌کند، اما داشتن عضو خانواده مبتلا به معنی ایجاد حتمی آفت نیست.

ضربه مخاط دهان

آسیب کوچک می‌تواند در فرد مستعد شروع‌کننده آفت باشد.

نمونه‌ها:

  • گاز گرفتن داخل گونه؛

  • مسواک زدن خشن؛

  • لبه تیز دندان؛

  • پرکردگی نامناسب؛

  • بریس ارتودنسی؛

  • پروتز نامناسب.

اگر زخم همیشه دقیقاً در یک نقطه ایجاد می‌شود، علت مکانیکی باید بررسی شود.

استرس و کم‌خوابی

بسیاری از افراد افزایش آفت را در دوره‌های استرس یا کمبود خواب گزارش می‌کنند.

این عوامل ممکن است محرک باشند، اما علت واحد بیماری محسوب نمی‌شوند.

تغییرات هورمونی

در بعضی افراد تغییرات مرتبط با چرخه قاعدگی با عود آفت ارتباط دارند، هرچند این ارتباط در همه افراد مشاهده نمی‌شود.

کمبودهای تغذیه‌ای و آفت

در برخی افراد مبتلا به آفت‌های مکرر، کمبود موادی مانند:

  • آهن؛

  • ویتامین B12؛

  • فولات؛

  • روی

گزارش شده است.

این موضوع به معنی آن نیست که هر فرد دارای آفت حتماً کمبود ویتامین دارد.

اگر آفت‌ها مکرر یا شدید باشند، به‌خصوص همراه کم‌خونی، خستگی، رنگ‌پریدگی، رژیم غذایی محدود یا بیماری گوارشی، ممکن است آزمایش خون برای بررسی این کمبودها انجام شود.

مصرف خودسرانه مکمل بدون اثبات کمبود الزاماً باعث درمان آفت نمی‌شود.

آفت و بیماری‌های دستگاه گوارش

زخم‌های شبیه آفت می‌توانند در برخی بیماری‌های گوارشی دیده شوند، از جمله:

  • بیماری سلیاک؛

  • بیماری کرون؛

  • کولیت اولسراتیو.

اگر آفت‌های مکرر همراه با موارد زیر باشند، بررسی بیشتر اهمیت دارد:

  • اسهال مزمن؛

  • خون در مدفوع؛

  • درد شکم؛

  • کاهش وزن؛

  • کم‌خونی؛

  • سوءجذب.

گاهی آفت در این بیماران به‌طور غیرمستقیم و به دلیل کمبود آهن، فولات یا B12 نیز تشدید می‌شود.

آفت و بیماری بهجت

بیماری بهجت (Behçet Disease) یک بیماری التهابی چندسیستمی است که زخم‌های عودکننده دهان یکی از تظاهرات مهم آن هستند.

وجود آفت به‌تنهایی به معنی بهجت نیست.

احتمال این بیماری بیشتر زمانی مطرح می‌شود که آفت با مواردی مانند:

  • زخم مکرر ناحیه تناسلی؛

  • التهاب یا قرمزی چشم؛

  • مشکلات پوستی؛

  • درد یا تورم مفاصل

همراه باشد.

در چنین شرایطی بررسی تخصصی مناسب است.

آفت در افراد دارای نقص ایمنی

زخم‌های شدید و مقاوم شبیه آفت می‌توانند در برخی افراد دارای نقص ایمنی، از جمله HIV پیشرفته، دیده شوند.

اگر آفت:

  • بسیار بزرگ است؛

  • تقریباً دائماً وجود دارد؛

  • همراه عفونت‌های مکرر است؛

  • یا در فرد دارای نقص ایمنی ایجاد شده است،

ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری دارد.

آفت و PFAPA در کودکان

PFAPA یک سندرم دوره‌ای کودکان است که می‌تواند با حملات مکرر:

  • تب؛

  • آفت دهان؛

  • گلودرد؛

  • بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن

همراه باشد.

اگر کودک در فواصل تقریباً منظم دچار تب همراه آفت و گلودرد می‌شود، باید توسط پزشک ارزیابی شود.

آیا آفت مسری است؟

خیر.

آفت معمولی عفونی و مسری نیست.

بنابراین از طریق:

  • بوسیدن؛

  • لیوان؛

  • قاشق؛

  • تماس معمول خانوادگی

به فرد دیگری منتقل نمی‌شود.

این یکی از تفاوت‌های مهم آفت با تبخال دهان است.

تفاوت آفت و تبخال

آفت

  • داخل دهان ایجاد می‌شود؛

  • معمولاً زخم است و مرحله تاولی واضح ندارد؛

  • مسری نیست؛

  • توسط HSV ایجاد نمی‌شود؛

  • بیشتر روی مخاط نرم داخل لب و گونه ایجاد می‌شود.

تبخال

  • بیشتر روی لب یا اطراف دهان دیده می‌شود؛

  • معمولاً ابتدا تاول‌های خوشه‌ای ایجاد می‌کند؛

  • ناشی از HSV است؛

  • مسری است؛

  • ممکن است قبل از ظاهر شدن ضایعه گزگز و سوزش ایجاد کند.

گاهی ظاهر بیماری‌های دهان مشابه است و در صورت تردید باید معاینه انجام شود.

تشخیص آفت دهان

در بیشتر افراد، تشخیص بر اساس:

  • ظاهر ضایعه؛

  • محل زخم؛

  • سابقه عود؛

  • مدت بهبود

انجام می‌شود.

برای آفت معمولی آزمایش خاصی لازم نیست.

چه زمانی آزمایش خون لازم است؟

در آفت‌های:

  • مکرر؛

  • شدید؛

  • بزرگ؛

  • جدید در بزرگسالی؛

  • یا همراه علائم سیستمیک

ممکن است پزشک آزمایش‌هایی مانند موارد زیر را درخواست کند:

  • CBC؛

  • فریتین و بررسی آهن؛

  • ویتامین B12؛

  • فولات.

بر اساس علائم فرد ممکن است آزمایش‌های دیگری مانند بررسی سلیاک یا بیماری‌های التهابی نیز انجام شوند.

لازم نیست همه این آزمایش‌ها برای هر آفت ساده انجام شوند.

آیا آفت نیاز به نمونه‌برداری دارد؟

آفت معمولی که الگوی مشخص دارد و خودبه‌خود خوب می‌شود معمولاً به نمونه‌برداری نیاز ندارد.

اما زخم منفرد و ماندگار، زخم سفت، غیرمعمول یا زخم بدون بهبود طی سه هفته باید بررسی شود و در شرایط لازم ممکن است نمونه‌برداری انجام شود.

هدف این بررسی تشخیص بیماری‌هایی است که می‌توانند ظاهری شبیه زخم ساده دهان داشته باشند.

تشخیص‌های افتراقی

هر زخمی در دهان آفت نیست.

بیماری‌های دیگری که ممکن است مطرح شوند عبارت‌اند از:

  • تبخال؛

  • زخم ناشی از گاز گرفتن یا دندان تیز؛

  • عفونت‌های مختلف دهان؛

  • واکنش‌های دارویی؛

  • بیماری بهجت؛

  • بیماری کرون و سلیاک؛

  • لیکن پلان دهانی؛

  • بیماری‌های تاولی خودایمنی؛

  • و در موارد خاص سرطان دهان.

به همین دلیل زخم غیرمعمول و ماندگار باید بررسی شود.

درمان آفت دهان

هیچ درمانی برای همه بیماران وجود ندارد که آفت را برای همیشه متوقف کند.

هدف درمان عبارت است از:

  • کاهش درد؛

  • کاهش التهاب؛

  • کوتاه کردن مدت حمله؛

  • کمک به خوردن و نوشیدن؛

  • و در موارد شدید کاهش دفعات عود.

درمان آفت خفیف

آفت کوچک و گهگاهی ممکن است اصلاً به داروی نسخه‌ای نیاز نداشته باشد.

می‌توان:

  • غذاهای تحریک‌کننده را حذف کرد؛

  • از مسواک نرم استفاده کرد؛

  • دهان را تمیز نگه داشت؛

  • از درمان موضعی تسکین‌دهنده استفاده کرد.

کورتیکواستروئید موضعی

کورتیکواستروئیدهای موضعی درمان خط اول بسیاری از موارد آفت عودکننده علامت‌دار هستند.

یکی از داروهایی که ممکن است تجویز شود تریامسینولون استوناید به شکل خمیر دهانی است.

برای زخم‌های متعدد، پزشک ممکن است از فرآورده‌های کورتیکواستروئیدی به شکل دهان‌شویه یا سایر فرم‌های موضعی استفاده کند.

بهترین اثر معمولاً زمانی دیده می‌شود که درمان در مراحل اولیه ایجاد زخم یا حتی مرحله سوزش پیش از زخم آغاز شود.

این داروها باید مطابق دستور استفاده شوند. مصرف طولانی و نامناسب کورتیکواستروئید موضعی می‌تواند احتمال عفونت قارچی دهان را افزایش دهد.

داروهای بی‌حس‌کننده و ضد درد

فرآورده‌های موضعی حاوی مواد بی‌حس‌کننده مانند:

  • لیدوکائین؛

  • بنزوکائین

می‌توانند درد را برای مدت کوتاهی کاهش دهند.

این مواد علت آفت را درمان نمی‌کنند و بیشتر برای کاهش درد هنگام غذا خوردن کاربرد دارند.

در کودکان باید نوع دارو و نحوه مصرف با احتیاط انتخاب شود.

دهان‌شویه کلرهگزیدین

Chlorhexidine در بعضی بیماران ممکن است به مراقبت از زخم و کاهش برخی عوارض کمک کند.

مصرف طولانی می‌تواند باعث:

  • تغییر رنگ دندان‌ها؛

  • تغییر موقت حس چشایی؛

  • ایجاد رسوبات سطحی

شود.

بنابراین استفاده طولانی و مکرر بدون نیاز توصیه نمی‌شود.

آب‌نمک

شست‌وشوی دهان با محلول ملایم آب‌نمک می‌تواند:

  • دهان را تمیز نگه دارد؛

  • ناراحتی را در بعضی افراد کاهش دهد.

این روش درمان قطعی آفت نیست، اما برای بسیاری از افراد یک مراقبت خانگی ساده و کم‌خطر است.

محلول نباید بلعیده شود.

هیالورونیک اسید

بررسی‌های جدید شواهدی از کاهش کوتاه‌مدت درد و بهبود علائم با برخی فرآورده‌های موضعی حاوی Hyaluronic Acid نشان داده‌اند.

این روش می‌تواند در بعضی بیماران به‌عنوان درمان کمکی استفاده شود، اما جایگزین بررسی علت در آفت‌های شدید یا غیرمعمول نیست.

درمان آفت‌های شدید و مقاوم

در آفت‌های بسیار شدید، متعدد یا تقریباً مداوم که کیفیت زندگی را مختل کرده‌اند و به درمان موضعی پاسخ نداده‌اند، متخصص ممکن است درمان سیستمیک را بررسی کند.

داروهایی که در شرایط منتخب استفاده شده‌اند شامل:

  • کورتیکواستروئید خوراکی کوتاه‌مدت؛

  • کلشی‌سین؛

  • داپسون؛

  • و سایر داروهای تنظیم‌کننده سیستم ایمنی

هستند.

این داروها می‌توانند عوارض مهم داشته باشند و برای خوددرمانی مناسب نیستند.

قبل از شروع درمان سیستمیک باید احتمال وجود بیماری زمینه‌ای بررسی شود.

آیا آنتی‌بیوتیک لازم است؟

آفت معمولی یک عفونت باکتریایی نیست و معمولاً به آنتی‌بیوتیک سیستمیک نیاز ندارد.

درمان آنتی‌بیوتیکی تنها در شرایط خاص و بر اساس تشخیص پزشک استفاده می‌شود.

مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک برای آفت معمولی توصیه نمی‌شود.

آیا داروی ضدویروس برای آفت مفید است؟

خیر.

داروهایی مانند:

  • آسیکلوویر؛

  • والاسیکلوویر

برای HSV و تبخال استفاده می‌شوند.

از آنجا که آفت معمولی ناشی از HSV نیست، این داروها درمان معمول آفت نیستند.

درمان خانگی آفت

برای کاهش درد می‌توان:

  • غذای نرم و خنک مصرف کرد؛

  • از غذای تند پرهیز کرد؛

  • مرکبات و مواد بسیار اسیدی را در دوره زخم محدود کرد؛

  • خوراکی‌های بسیار شور را کاهش داد؛

  • از چیپس، نان خشک و خوراکی‌های تیز و سفت دوری کرد؛

  • از مسواک نرم استفاده کرد؛

  • آب کافی نوشید؛

  • دهان را با آب‌نمک ملایم شست.

آیا باید روی آفت نمک بگذاریم؟

قرار دادن مستقیم نمک روی زخم می‌تواند درد و تحریک شدیدی ایجاد کند و ضرورت درمانی ندارد.

اگر فرد می‌خواهد از نمک استفاده کند، محلول رقیق آب‌نمک نسبت به مالیدن مستقیم نمک روی زخم مناسب‌تر است.

آیا جوش‌شیرین، سرکه یا آبلیمو مفیدند؟

مواد اسیدی مانند سرکه و آبلیمو معمولاً زخم را تحریک و درد را بیشتر می‌کنند.

برای جوش‌شیرین نیز شواهد کافی برای درمان قطعی آفت وجود ندارد.

استفاده از مواد خورنده یا بسیار غلیظ داخل دهان می‌تواند آسیب مخاط را بیشتر کند.

آیا خمیردندان باعث آفت می‌شود؟

در بعضی افراد مبتلا به آفت عودکننده، استفاده از خمیردندان بدون سدیم لوریل سولفات (SLS) ممکن است تعداد یا ناراحتی زخم‌ها را کاهش دهد.

اما SLS علت اصلی تمام آفت‌ها نیست.

اگر آفت مرتب عود می‌کند، امتحان یک خمیردندان بدون SLS برای مدتی می‌تواند یک اقدام کم‌خطر باشد.

تغذیه و آفت دهان

رژیم خاصی که آفت را در همه افراد درمان کند وجود ندارد.

در دوره فعال بهتر است غذاهایی که شخصاً باعث سوزش می‌شوند محدود شوند.

اگر آزمایش کمبود آهن، B12، فولات یا سایر مواد مغذی را نشان دهد، اصلاح کمبود اهمیت دارد.

مصرف مقادیر بالای مکمل در فردی که کمبود ندارد لزوماً از عود آفت جلوگیری نمی‌کند.

پیشگیری از آفت

پیشگیری کامل همیشه ممکن نیست.

برای کاهش تحریک مخاط می‌توان:

  • از مسواک نرم استفاده کرد؛

  • دندان شکسته یا پرکردگی تیز را اصلاح کرد؛

  • وسایل ارتودنسی تحریک‌کننده را بررسی کرد؛

  • خواب کافی داشت؛

  • در صورت وجود محرک مشخص غذایی از آن دوری کرد؛

  • کمبودهای تغذیه‌ای اثبات‌شده را درمان کرد.

اگر الگوی عود با استرس یا کم‌خوابی ارتباط واضح دارد، اصلاح این عوامل ممکن است کمک‌کننده باشد.

آیا سیگار از آفت جلوگیری می‌کند؟

در برخی مطالعات افراد سیگاری آفت کمتری گزارش کرده‌اند و گاهی پس از ترک سیگار آفت به‌طور موقت بیشتر می‌شود.

این یافته به هیچ وجه دلیل مناسبی برای شروع یا ادامه سیگار نیست.

خطرهای جدی سیگار، از جمله سرطان دهان، بیماری قلبی و بیماری ریوی، بسیار مهم‌تر از هر اثر احتمالی بر آفت هستند.

آفت در کودکان

آفت کوچک در کودکان نیز شایع است.

مهم‌ترین مسئله در کودک دارای زخم‌های دردناک متعدد، توانایی خوردن و به‌خصوص نوشیدن مایعات است.

اگر کودک:

  • مایعات نمی‌نوشد؛

  • ادرار او کم شده است؛

  • بسیار بی‌حال است؛

  • تب‌های مکرر دارد؛

  • یا زخم‌های متعدد همراه التهاب شدید لثه‌ها ایجاد شده‌اند،

باید بررسی شود؛ زیرا ممکن است بیماری دیگری مانند عفونت اولیه هرپس نیز مطرح باشد.

آفت در بارداری

آفت ممکن است در دوران بارداری نیز ایجاد شود.

مراقبت‌های ساده موضعی معمولاً خط اول هستند.

انتخاب داروهای کورتیکواستروئیدی موضعی یا سایر درمان‌ها در بارداری بهتر است با پزشک یا دندان‌پزشک هماهنگ شود.

داروهای سیستمیک برای آفت شدید نباید در بارداری بدون نظر متخصص استفاده شوند.

آیا آفت به سرطان تبدیل می‌شود؟

خیر.

آفت معمولی سرطان نیست و به سرطان تبدیل نمی‌شود.

اما اهمیت مسئله در این است که برخی سرطان‌های دهان در مراحل اولیه می‌توانند شبیه یک زخم ساده ظاهر شوند.

بنابراین زخمی که:

  • بیش از سه هفته خوب نشده است؛

  • سفت یا بزرگ‌شونده است؛

  • مرتب خون‌ریزی می‌کند؛

  • یا همراه توده، لکه سفید یا قرمز پایدار است

باید معاینه شود.

آیا آفت درمان قطعی دارد؟

برای استعداد به آفت عودکننده درمان قطعی و تضمینی وجود ندارد.

بیشتر درمان‌ها باعث:

  • کاهش درد؛

  • کوتاه‌تر شدن حمله؛

  • کاهش شدت التهاب؛

  • و در موارد شدید کاهش دفعات عود

می‌شوند.

در بعضی افراد، با افزایش سن دفعات و شدت آفت کمتر می‌شود.

اگر علت زمینه‌ای مانند کمبود آهن یا بیماری سلیاک پیدا شود، درمان آن می‌تواند به کاهش زخم‌ها کمک کند.

چه زمانی باید به پزشک یا دندان‌پزشک مراجعه کنیم؟

مراجعه معمول

بهتر است بررسی شوید اگر:

  • آفت مرتب عود می‌کند؛

  • زخم‌ها بزرگ‌تر از معمول هستند؛

  • تعداد زخم‌ها زیاد شده است؛

  • درد خوردن یا مسواک زدن را دشوار کرده است؛

  • آفت‌های جدید و شدید برای اولین بار در بزرگسالی ایجاد شده‌اند؛

  • احتمال کمبود آهن یا ویتامین وجود دارد.

مراجعه سریع‌تر

بررسی پزشکی اهمیت بیشتری دارد اگر:

  • زخم تناسلی نیز وجود دارد؛

  • چشم قرمز یا دردناک شده است؛

  • مفاصل متورم یا دردناک هستند؛

  • اسهال مزمن یا خون در مدفوع وجود دارد؛

  • کاهش وزن بدون علت ایجاد شده است؛

  • تب‌های دوره‌ای همراه آفت وجود دارند؛

  • فرد دچار نقص ایمنی است.

زخم ماندگار

هر زخم دهان که بیش از سه هفته باقی بماند باید توسط پزشک یا دندان‌پزشک بررسی شود.

این توصیه به معنی سرطان بودن زخم نیست؛ بیشتر زخم‌ها خوش‌خیم‌اند، اما زخم ماندگار نیازمند تشخیص دقیق است.

پرسش‌های متداول درباره آفت دهان

۱. آفت دهان چیست؟
زخم دردناک و معمولاً گرد یا بیضی داخل دهان است که در نوع عودکننده بدون عفونت ویروسی مشخص ایجاد می‌شود.

۲. آیا آفت مسری است؟
خیر. آفت معمولی از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود.

۳. آیا آفت همان تبخال است؟
خیر. تبخال ناشی از HSV و مسری است، اما آفت ارتباطی با ویروس هرپس ندارد.

۴. آفت چند روز طول می‌کشد؟
آفت کوچک معمولاً طی ۷ تا ۱۴ روز بهبود پیدا می‌کند.

۵. چرا مرتب آفت می‌زنم؟
علت می‌تواند چندعاملی باشد و استعداد ژنتیکی، استرس، ضربه، کم‌خوابی و بعضی کمبودهای تغذیه‌ای نقش داشته باشند.

۶. آیا کمبود ویتامین باعث آفت می‌شود؟
در برخی افراد کمبود آهن، B12، فولات یا روی وجود دارد، اما همه مبتلایان کمبود تغذیه‌ای ندارند.

۷. آیا استرس باعث آفت می‌شود؟
می‌تواند در افراد مستعد یکی از محرک‌های عود باشد.

۸. آیا آفت نیاز به آنتی‌بیوتیک دارد؟
معمولاً خیر، زیرا آفت معمولی عفونت باکتریایی نیست.

۹. بهترین داروی آفت چیست؟
برای آفت‌های دردناک عودکننده، کورتیکواستروئید موضعی از درمان‌های اصلی است. درمان باید متناسب با شدت و علت احتمالی انتخاب شود.

۱۰. آیا داروی تبخال برای آفت مفید است؟
خیر. آسیکلوویر و والاسیکلوویر برای HSV هستند و درمان استاندارد آفت محسوب نمی‌شوند.

۱۱. آیا دهان‌شویه آب‌نمک مفید است؟
ممکن است به کاهش ناراحتی و حفظ بهداشت دهان کمک کند، ولی درمان قطعی نیست.

۱۲. آیا باید نمک مستقیم روی آفت گذاشت؟
خیر. این کار معمولاً درد و تحریک زیادی ایجاد می‌کند و مزیت اثبات‌شده‌ای ندارد.

۱۳. چرا آفت بزرگ من دیر خوب می‌شود؟
نوع ماژور می‌تواند چند هفته باقی بماند و گاهی جای زخم ایجاد کند، اما زخم طولانی‌مدت باید بررسی شود.

۱۴. آیا آفت نشانه بیماری بهجت است؟
اغلب خیر. اگر آفت همراه زخم تناسلی، التهاب چشم، مشکلات پوستی یا مفصلی باشد احتمال بیماری سیستمیک باید بررسی شود.

۱۵. چه زمانی آفت نگران‌کننده است؟
اگر بیش از سه هفته باقی بماند، بزرگ یا غیرمعمول باشد، خون‌ریزی کند یا همراه علائم عمومی، زخم‌های دیگر بدن یا کاهش وزن باشد.

خلاصه
  • آفت دهان یک زخم التهابی دردناک مخاط دهان است.

  • آفت با تبخال متفاوت است و مسری نیست.

  • آفت کوچک شایع‌ترین نوع است و معمولاً طی یک تا دو هفته بدون جای زخم خوب می‌شود.

  • آفت ماژور بزرگ‌تر است و ممکن است چند هفته باقی بماند و جای زخم ایجاد کند.

  • نوع هرپتی‌فرم برخلاف نام آن ارتباطی با ویروس هرپس ندارد.

  • علت دقیق آفت مشخص نیست و سیستم ایمنی، ژنتیک، استرس و ضربه می‌توانند نقش داشته باشند.

  • کمبود آهن، B12 و فولات و برخی بیماری‌های گوارشی در افراد منتخب باید بررسی شوند.

  • کورتیکواستروئید موضعی یکی از درمان‌های اصلی آفت عودکننده علامت‌دار است.

  • داروهای ضدویروس تبخال برای آفت معمولی کاربرد ندارند.

  • زخم دهانی که بیش از سه هفته خوب نشده است باید معاینه شود.

اطلاعات پایه بیماری

مورد

اطلاعات

نام فارسی

آفت دهان

نام انگلیسی

Aphthous Stomatitis / Recurrent Aphthous Stomatitis

نام رایج انگلیسی

Canker Sore

نام اختصاری نوع عودکننده

RAS

دسته بیماری

بیماری‌های التهابی مخاط دهان

محل شایع

داخل لب و گونه، زیر زبان و سایر مخاط‌های نرم دهان

انواع اصلی

مینور، ماژور و هرپتی‌فرم

عفونی است؟

خیر، در آفت معمولی عامل عفونی مشخصی وجود ندارد

مسری است؟

خیر

ارتباط با HSV

ندارد

مدت معمول آفت مینور

حدود ۷ تا ۱۴ روز

جای زخم

مینور معمولاً خیر؛ ماژور ممکن است باقی بگذارد

علت دقیق

نامشخص و چندعاملی

محرک‌های احتمالی

استرس، کم‌خوابی، ضربه مخاطی و برخی کمبودهای تغذیه‌ای

بیماری‌های مرتبط در برخی افراد

سلیاک، کرون، کولیت اولسراتیو، بهجت و برخی نقص‌های ایمنی

روش تشخیص

معمولاً شرح حال و معاینه

آزمایش در موارد منتخب

CBC، آهن و فریتین، B12، فولات و بررسی‌های اختصاصی بر اساس علائم

درمان خط اول موارد علامت‌دار

درمان موضعی، به‌ویژه کورتیکواستروئید موضعی

درمان موارد شدید

درمان تخصصی و در موارد منتخب داروهای سیستمیک

علامت نیازمند بررسی

زخم ماندگار بیش از سه هفته یا ضایعه غیرمعمول

تخصص‌های مرتبط

دندان‌پزشکی، بیماری‌های دهان، پوست و در موارد منتخب پزشکی داخلی

منبع و بازبینی محتوا

بازبینی محتوا

طاهره چگینی

محتوای آموزشی اولیه؛ نیازمند بازبینی دندان‌پزشک یا متخصص مربوطه.

منبع علمی صفحه

مشاهده منبع

تخصص‌های مرتبط

این صفحه برای اطلاع‌رسانی است و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.

آفت دهان؛ علت، درمان و تفاوت آن با تبخال | آسان دکتر | آسان دکتر