برونشیت حاد

برونشیت حاد چیست؟

داخل ریه‌ها لوله‌هایی وجود دارند که هوا را به بخش‌های مختلف ریه می‌رسانند. به این لوله‌ها برونش‌ها گفته می‌شود.

وقتی دیواره این لوله‌ها برای مدت کوتاهی ملتهب و متورم شود، برونشیت حاد ایجاد می‌شود.

این التهاب باعث می‌شود:

• سرفه ایجاد شود؛

• مخاط یا خلط بیشتری تولید شود؛

• قفسه سینه احساس ناراحتی کند؛

• گاهی صدای خس‌خس هنگام نفس کشیدن ایجاد شود.

کلمه «حاد» در اینجا به معنی خطرناک بودن بیماری نیست. منظور این است که بیماری مدت کوتاهی دارد و برخلاف برونشیت مزمن، ماه‌ها و سال‌ها ادامه ندارد.

بیشتر موارد برونشیت حاد توسط ویروس‌ها ایجاد می‌شوند.

این بیماری معمولاً پس از یک عفونت تنفسی مانند سرماخوردگی ایجاد می‌شود.

ویروس‌های مختلفی می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند، از جمله ویروس‌هایی که باعث:

• سرماخوردگی؛

• آنفلوآنزا؛

• بعضی عفونت‌های تنفسی دیگر

می‌شوند.

برونشیت حاد گاهی ممکن است علت دیگری داشته باشد، اما عفونت باکتریایی در افراد سالم بسیار کمتر از عفونت ویروسی است.

خود «التهاب برونش‌ها» چیزی نیست که از یک نفر به نفر دیگر منتقل شود، اما ویروسی که باعث آن شده است می‌تواند مسری باشد.

اگر علت بیماری یک ویروس تنفسی باشد، ممکن است از طریق:

• سرفه؛

• عطسه؛

• دست آلوده؛

• تماس نزدیک با فرد بیمار

به دیگران منتقل شود.

برای کاهش انتقال بهتر است:

• هنگام سرفه و عطسه دهان و بینی پوشانده شوند؛

• دست‌ها مرتب شسته شوند؛

• در زمان تب یا حال عمومی بد، تماس نزدیک با دیگران محدود شود.

سرفه

مهم‌ترین علامت بیماری سرفه است.

سرفه ممکن است:

• در ابتدا خشک باشد؛

• بعداً همراه خلط شود؛

• شب‌ها بیشتر شود؛

• هنگام صحبت یا نفس عمیق تحریک شود.

حتی بعد از برطرف شدن تب، گلودرد و بدن‌درد ممکن است سرفه برای مدتی باقی بماند.

خلط

خلط ممکن است:

• شفاف؛

• سفید؛

• زرد؛

• یا سبز

باشد.

زرد یا سبز بودن خلط به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که فرد به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد.

این تغییر رنگ می‌تواند در عفونت‌های ویروسی نیز اتفاق بیفتد.

ناراحتی قفسه سینه

سرفه‌های زیاد ممکن است باعث:

• درد خفیف؛

• احساس سوزش؛

• فشار یا سنگینی در قفسه سینه

شوند.

گاهی عضلات قفسه سینه نیز به دلیل سرفه زیاد دردناک می‌شوند.

گلودرد و گرفتگی بینی

چون بیماری اغلب بعد از سرماخوردگی ایجاد می‌شود، ممکن است همراه آن:

• گلودرد؛

• آبریزش بینی؛

• گرفتگی بینی

وجود داشته باشد.

خستگی

خستگی و بی‌حالی در روزهای اول بیماری شایع هستند.

تب

ممکن است تب خفیف ایجاد شود.

تب بالا، لرز شدید یا تب طولانی بیشتر نیازمند بررسی برای بیماری‌هایی مانند ذات‌الریه هستند.

خس‌خس

برخی افراد هنگام بازدم صدای خس‌خس دارند.

خس‌خس در فرد مبتلا به آسم اهمیت بیشتری دارد، زیرا یک عفونت ویروسی می‌تواند حمله آسم را تحریک کند.

بیشتر علائم عمومی مانند:

• تب؛

• بدن‌درد؛

• گلودرد؛

• گرفتگی بینی

معمولاً زودتر بهتر می‌شوند.

اما سرفه می‌تواند تا سه یا چهار هفته ادامه پیدا کند.

این موضوع بسیار مهم است، زیرا باقی ماندن سرفه برای دو یا سه هفته لزوماً به معنی این نیست که:

• بیماری باکتریایی شده است؛

• آنتی‌بیوتیک لازم است؛

• یا درمان قبلی ناموفق بوده است.

اگر سرفه بعد از سه تا چهار هفته بهتر نشده باشد، باید علت‌های دیگری بررسی شوند.

برونشیت حاد بیشتر لوله‌های تنفسی را درگیر می‌کند.

در ذات‌الریه خود بافت ریه عفونی و ملتهب می‌شود و بیماری ممکن است جدی‌تر باشد.

علائمی که احتمال ذات‌الریه را بیشتر می‌کنند شامل:

• تب بالا؛

• لرز شدید؛

• تنگی نفس واضح؛

• تنفس سریع؛

• ضربان قلب بالا؛

• درد قفسه سینه هنگام نفس عمیق؛

• حال عمومی بسیار بد

هستند.

البته فقط از روی علائم همیشه نمی‌توان این دو را از هم تشخیص داد و در موارد مشکوک معاینه پزشک لازم است.

سرماخوردگی بیشتر قسمت بالایی دستگاه تنفسی را درگیر می‌کند و معمولاً باعث:

• آبریزش بینی؛

• گرفتگی بینی؛

• عطسه؛

• گلودرد

می‌شود.

برونشیت حاد بیشتر با سرفه‌ای که ادامه پیدا می‌کند مشخص می‌شود.

در عمل ممکن است سرماخوردگی ابتدا شروع شود و بعد التهاب به لوله‌های تنفسی پایین‌تر برسد و سرفه برونشیت ایجاد شود.

این دو بیماری یکسان نیستند.

برونشیت حاد

• ناگهانی شروع می‌شود؛

• معمولاً بعد از عفونت ویروسی است؛

• اغلب طی چند هفته برطرف می‌شود.

برونشیت مزمن

یک مشکل طولانی‌مدت است و بیشتر در افراد مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه یا COPD دیده می‌شود.

فرد ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها سرفه و خلط داشته باشد.

بنابراین فردی که مرتب دچار سرفه خلط‌دار طولانی می‌شود نباید هر بار بیماری خود را صرفاً «برونشیت حاد» بداند.

تقریباً هر فردی ممکن است به آن مبتلا شود.

احتمال بیماری یا شدیدتر شدن علائم در موارد زیر بیشتر است:

• تماس زیاد با افراد مبتلا به عفونت تنفسی؛

• سیگار کشیدن؛

• قرار گرفتن در معرض دود سیگار؛

• آلودگی هوا؛

• آسم؛

• بعضی بیماری‌های مزمن ریه.

دود سیگار راه‌های تنفسی را تحریک می‌کند و می‌تواند:

• سرفه را شدیدتر کند؛

• مدت علائم را طولانی‌تر کند؛

• روند بهبود را دشوارتر کند.

در زمان برونشیت بهتر است سیگار و قلیان مصرف نشوند و فرد از دود دست‌دوم نیز دور بماند.

سرفه‌های مکرر و طولانی در فرد سیگاری نیازمند بررسی بیشتری هستند.

در بسیاری از افراد، پزشک با سؤال درباره علائم و گوش دادن به صدای ریه‌ها می‌تواند بیماری را تشخیص دهد.

پزشک بیشتر تلاش می‌کند مطمئن شود بیماری مهم دیگری مانند ذات‌الریه وجود ندارد.

معمولاً خیر.

در برونشیت ساده و فردی که حال عمومی خوبی دارد، آزمایش خون معمولاً ضروری نیست.

اگر بیماری شدید باشد یا پزشک به عفونت دیگری شک داشته باشد، ممکن است آزمایش درخواست شود.

در بیشتر افراد سالم مبتلا به برونشیت ساده، عکس ریه لازم نیست.

اگر احتمال ذات‌الریه وجود داشته باشد، پزشک ممکن است عکس قفسه سینه درخواست کند.

احتمال نیاز به بررسی بیشتر در فردی که:

• تب بالا دارد؛

• تنفس بسیار سریع دارد؛

• ضربان قلب بسیار بالا دارد؛

• اکسیژن خون پایین است؛

• یا در معاینه ریه یافته غیرعادی دارد

بیشتر است.

خیر.

این یکی از باورهای بسیار رایج درباره برونشیت است.

خلط زرد یا سبز می‌تواند در یک عفونت کاملاً ویروسی نیز دیده شود.

بنابراین رنگ خلط به‌تنهایی دلیل مصرف آنتی‌بیوتیک نیست.

بیشتر افراد به درمان خاصی نیاز ندارند و بدن خود عفونت را کنترل می‌کند.

هدف اصلی درمان این است که تا زمان خوب شدن بیماری، علائم قابل‌تحمل‌تر شوند.

در روزهایی که تب، بدن‌درد یا ضعف دارید استراحت کافی مفید است.

اما معمولاً لازم نیست بعد از بهتر شدن حال عمومی برای مدت طولانی کاملاً بی‌تحرک بمانید.

مصرف مایعات کافی می‌تواند به جلوگیری از کم‌آبی کمک کند و ممکن است ترشحات تنفسی را راحت‌تر کند.

نیازی نیست فرد خود را مجبور به نوشیدن مقدار بسیار زیاد آب کند.

در افراد بالاتر از یک سال، عسل ممکن است به کاهش سرفه و آرام شدن گلو کمک کند.

برای مثال می‌توان مقدار کمی عسل را به نوشیدنی گرم اضافه کرد.

به کودک زیر یک سال نباید عسل داده شود، زیرا خطر یک بیماری جدی به نام بوتولیسم نوزادی وجود دارد.

مرطوب کردن هوا ممکن است برای بعضی افراد احساس خشکی و تحریک گلو را کمتر کند.

اگر از دستگاه بخور استفاده می‌کنید، باید دستگاه مرتب تمیز شود؛ دستگاه آلوده می‌تواند میکروب و کپک در هوا پخش کند.

در صورت نیاز می‌توان در افراد مناسب از داروهایی مانند:

• استامینوفن؛

• ایبوپروفن

برای کاهش تب یا درد استفاده کرد.

ایبوپروفن برای همه مناسب نیست و افراد دارای بیماری کلیوی، زخم معده، بعضی بیماری‌های قلبی یا کسانی که برخی داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند باید احتیاط کنند.

بعضی داروهای بدون نسخه ممکن است در برخی بزرگسالان کمی سرفه را کاهش دهند، اما اثر آنها معمولاً محدود است.

به‌خصوص در کودکان باید احتیاط بیشتری کرد.

داروهای سرفه و سرماخوردگی بدون نسخه برای کودکان خردسال نباید بدون نظر پزشک یا داروساز استفاده شوند.

داروهایی مانند گایافنزین ممکن است در برخی افراد بالای ۱۲ سال کمی به کاهش علائم سرفه یا خروج ترشحات کمک کنند، اما اثر آنها قوی نیست.

مصرف دارو برای همه بیماران ضروری نیست.

شواهد قابل‌اعتمادی وجود ندارد که کدئین برای سرفه برونشیت حاد در بیشتر افراد فایده قابل‌توجهی داشته باشد.

علاوه بر این، کدئین می‌تواند باعث:

• خواب‌آلودگی؛

• یبوست؛

• وابستگی؛

• و در مقدار زیاد مشکلات تنفسی

شود.

بنابراین مصرف خودسرانه آن مناسب نیست.

داروهایی مانند اسپری سالبوتامول برای همه افراد دارای برونشیت حاد توصیه نمی‌شوند.

اگر فرد از قبل آسم یا بیماری راه‌های تنفسی داشته باشد یا پزشک تشخیص دهد تنگ شدن راه هوایی وجود دارد، ممکن است اسپری لازم باشد.

استفاده روتین از اسپری برای یک فرد سالم که فقط سرفه دارد معمولاً لازم نیست.

قرص یا اسپری کورتونی برای برونشیت حاد ساده در فردی که آسم یا بیماری زمینه‌ای راه‌های هوایی ندارد، معمولاً توصیه نمی‌شود.

این داروها باید زمانی استفاده شوند که دلیل مشخصی برای آنها وجود داشته باشد.

در بیشتر موارد خیر.

دلیل اصلی این است که بیشتر برونشیت‌های حاد ویروسی هستند و آنتی‌بیوتیک روی ویروس اثر ندارد.

تحقیقات نشان می‌دهند آنتی‌بیوتیک در برونشیت ساده:

• حال عمومی را به‌طور قابل‌توجه بهتر نمی‌کند؛

• مدت سرفه را فقط مقدار بسیار کمی کاهش می‌دهد؛

• می‌تواند باعث عوارضی مانند اسهال، تهوع یا حساسیت شود؛

• مصرف بی‌مورد آن باعث مقاوم شدن باکتری‌ها به آنتی‌بیوتیک می‌شود.

بنابراین صرف ادامه سرفه یا سبز شدن خلط دلیل خوبی برای شروع آنتی‌بیوتیک نیست.

گاهی پزشک پس از معاینه به بیماری دیگری شک می‌کند که نیازمند آنتی‌بیوتیک است، مانند:

• ذات‌الریه باکتریایی؛

• سیاه‌سرفه؛

• برخی عفونت‌های خاص.

همچنین در بعضی افراد بسیار بدحال یا افرادی که خطر عوارض در آنها بالا است، پزشک ممکن است پس از ارزیابی تصمیم متفاوتی بگیرد.

یکی از بیماری‌هایی که ممکن است با برونشیت اشتباه شود سیاه‌سرفه است.

در این بیماری ممکن است:

• حملات شدید و پشت سر هم سرفه؛

• سرفه طولانی؛

• استفراغ بعد از سرفه؛

• صدای خاص هنگام نفس گرفتن

وجود داشته باشند.

اگر سرفه شدید و حمله‌ای است یا فرد با بیمار مبتلا به سیاه‌سرفه تماس داشته، بررسی پزشکی مناسب است.

سرفه در کودکان علل مختلفی دارد و هر سرفه‌ای برونشیت نیست.

کودک باید زودتر بررسی شود اگر:

• نفس کشیدن برایش سخت شده؛

• بسیار سریع نفس می‌کشد؛

• نمی‌تواند مایعات کافی بنوشد؛

• بسیار خواب‌آلود یا بی‌حال شده؛

• رنگ لب‌ها یا پوست او متمایل به آبی یا خاکستری شده است.

نوزاد زیر سه ماه با تب ۳۸ درجه یا بالاتر باید سریع ارزیابی شود.

عسل فقط برای کودکان بالاتر از یک سال مناسب است.

در سالمندان احتمال اینکه یک عفونت تنفسی به بیماری جدی‌تری مانند ذات‌الریه تبدیل شود بیشتر است.

همچنین ممکن است تب واضح وجود نداشته باشد.

در فرد سالمند، مواردی مانند:

• گیجی جدید؛

• ضعف شدید؛

• کاهش اشتها؛

• تنگی نفس؛

• افت اکسیژن

نیازمند توجه بیشتر هستند.

بیشتر برونشیت‌های ویروسی در بارداری نیز با مراقبت‌های ساده بهبود پیدا می‌کنند.

اما انتخاب داروهای ضدسرفه، مسکن‌ها و سایر داروها باید با توجه به مرحله بارداری انجام شود.

فرد باردار دارای:

• تب قابل‌توجه؛

• تنگی نفس؛

• درد قفسه سینه؛

• علائم طولانی یا رو به تشدید

بهتر است با پزشک مشورت کند.

عفونت ویروسی می‌تواند علائم آسم را تشدید کند.

اگر همراه سرفه:

• خس‌خس بیشتر از معمول؛

• تنگی نفس؛

• نیاز بیشتر به اسپری؛

• یا کاهش پاسخ به اسپری همیشگی

ایجاد شده است، ممکن است حمله آسم مطرح باشد و درمان آن با برونشیت ساده تفاوت دارد.

رژیم غذایی خاصی که برونشیت را درمان کند وجود ندارد.

بهتر است:

• مایعات کافی مصرف شود؛

• غذای سبک و متعادل خورده شود؛

• در صورت کم شدن اشتها وعده‌های کوچک‌تر استفاده شوند.

مصرف آنتی‌بیوتیک، مکمل، ویتامین یا فرآورده گیاهی بدون دلیل مشخص باعث خوب شدن سریع‌تر برونشیت معمولی نمی‌شود.

شواهد کافی وجود ندارد که مصرف مقدار بالای ویتامین C یا مکمل‌های مختلف بتواند یک برونشیت حاد ایجادشده را به‌طور سریع درمان کند.

اگر فرد کمبود مشخص یک ماده غذایی داشته باشد، درمان کمبود موضوع جداگانه‌ای است.

از آنجا که بیشتر موارد ناشی از ویروس‌های تنفسی هستند، اقدامات زیر می‌توانند احتمال ابتلا را کاهش دهند:

• شستن مرتب دست‌ها؛

• پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه؛

• دوری از تماس نزدیک با افراد بیمار در صورت امکان؛

• تهویه مناسب محیط؛

• ترک سیگار؛

• دوری از دود سیگار؛

• دریافت واکسن‌های توصیه‌شده مانند واکسن آنفلوآنزا بر اساس شرایط فرد.

واکسن مستقیمی که از همه انواع برونشیت حاد جلوگیری کند وجود ندارد.

ممکن است فرد در طول زندگی بیش از یک بار برونشیت حاد بگیرد، چون ویروس‌های مختلف می‌توانند آن را ایجاد کنند.

اما اگر فرد:

• مرتب دچار «برونشیت» می‌شود؛

• ماه‌ها سرفه دارد؛

• هر سال چندین بار سرفه طولانی پیدا می‌کند؛

• یا سیگاری است،

بهتر است از نظر بیماری‌هایی مانند آسم، COPD یا سایر مشکلات ریه بررسی شود.

مراجعه معمول

بهتر است معاینه شوید اگر:

• سرفه بیش از سه تا چهار هفته ادامه پیدا کرده است؛

• علائم در حال بهتر شدن نیستند؛

• برونشیت مرتب تکرار می‌شود؛

• خس‌خس قابل‌توجه دارید؛

• بیماری مزمن قلب یا ریه دارید.

مراجعه سریع‌تر

اگر موارد زیر وجود دارند، بررسی سریع‌تر مناسب است:

• تب بالا یا تب طولانی؛

• درد قفسه سینه؛

• تنگی نفس؛

• سرفه خونی؛

• بدحال شدن واضح؛

• بهتر شدن اولیه و سپس بدتر شدن دوباره.

مراجعه اورژانسی

اگر:

• نفس کشیدن بسیار سخت شده است؛

• نمی‌توانید به دلیل تنگی نفس جمله کامل بگویید؛

• لب‌ها یا پوست متمایل به آبی یا خاکستری شده‌اند؛

• گیجی یا کاهش هوشیاری ایجاد شده است؛

• درد شدید و ناگهانی قفسه سینه وجود دارد،

باید فوراً خدمات اورژانسی دریافت شود.

۱. برونشیت حاد چیست؟
التهاب موقت راه‌های اصلی ورود و خروج هوا در ریه است که معمولاً پس از یک عفونت ویروسی ایجاد می‌شود.

۲. مهم‌ترین علامت برونشیت چیست؟
سرفه که ممکن است خشک یا همراه خلط باشد.

۳. برونشیت چند روز طول می‌کشد؟
بیشتر علائم طی چند روز بهتر می‌شوند، اما سرفه ممکن است سه تا چهار هفته ادامه پیدا کند.

۴. آیا برونشیت حاد به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد؟
معمولاً خیر، زیرا بیشتر موارد ویروسی هستند.

۵. آیا خلط سبز یعنی باید آنتی‌بیوتیک بخورم؟
خیر. رنگ زرد یا سبز خلط به‌تنهایی نشان‌دهنده عفونت باکتریایی نیست.

۶. از کجا بفهمیم برونشیت تبدیل به ذات‌الریه شده است؟
تب بالا، لرز، نفس‌تنگی واضح، درد هنگام نفس عمیق و حال عمومی بسیار بد احتمال ذات‌الریه را بیشتر می‌کنند.

۷. آیا برونشیت مسری است؟
ویروسی که باعث آن شده ممکن است مسری باشد.

۸. آیا برونشیت باعث تب می‌شود؟
ممکن است تب خفیف ایجاد کند. تب بالا یا طولانی نیازمند بررسی بیشتری است.

۹. عسل برای سرفه مفید است؟
در افراد بالای یک سال می‌تواند تا حدی سرفه را آرام کند.

۱۰. آیا کودک زیر یک سال می‌تواند عسل مصرف کند؟
خیر. به دلیل خطر بوتولیسم نباید به کودک زیر یک سال عسل داد.

۱۱. آیا اسپری سالبوتامول برای برونشیت لازم است؟
برای همه خیر. بیشتر در افرادی استفاده می‌شود که آسم یا تنگ شدن راه‌های تنفسی دارند.

۱۲. آیا کورتون برای برونشیت مفید است؟
برای برونشیت ساده در فرد بدون آسم یا بیماری راه‌های هوایی معمولاً توصیه نمی‌شود.

۱۳. آیا عکس ریه لازم است؟
در بیشتر موارد ساده خیر. اگر احتمال ذات‌الریه یا بیماری دیگری مطرح باشد ممکن است پزشک درخواست کند.

۱۴. آیا سیگار بیماری را بدتر می‌کند؟
بله. دود سیگار راه‌های تنفسی را تحریک کرده و می‌تواند سرفه و طول بیماری را بیشتر کند.

۱۵. چه زمانی سرفه نگران‌کننده است؟
اگر با خون، تنگی نفس شدید، تب بالا، درد قفسه سینه همراه باشد یا بیش از سه تا چهار هفته ادامه پیدا کند، باید بررسی شود.

• برونشیت حاد التهاب موقت راه‌های تنفسی داخل ریه است.

• بیشتر موارد بر اثر ویروس ایجاد می‌شوند.

• سرفه مهم‌ترین علامت است و ممکن است تا سه یا چهار هفته طول بکشد.

• خلط زرد یا سبز به‌تنهایی نشانه عفونت باکتریایی نیست.

• بیشتر بیماران به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارند.

• استراحت، مایعات کافی و دوری از دود سیگار از اقدامات اصلی هستند.

• عسل در افراد بالاتر از یک سال ممکن است سرفه را کمی آرام کند.

• اسپری تنفسی و کورتون برای همه بیماران لازم نیستند.

• تب بالا، تنگی نفس و درد قابل‌توجه قفسه سینه می‌توانند نشانه بیماری جدی‌تری مانند ذات‌الریه باشند.

• سرفه‌ای که بیش از سه تا چهار هفته ادامه دارد باید بررسی شود.